ਬੁੱਲਟ ਤਾਂ ਰੱਖਿਆ ਪਟਾਕੇ ਪਾਉਣ ਨੂੰ

- ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ


ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਸਪਨ ਮਨਚੰਦਾ ਵੱਲੋਂ ਕਰੀ ਨਵੀਂ ਉੱਭਰਦੀ ਗਾਇਕਾ ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਮੁਲਕਾਤ ਦੀ ਵਿਡੀਉ ਯੂਟਿਉਬ ਉੱਪਰ ਨਸ਼ਰ ਹੋਈ। ਸੁਨੰਦਾ ਅਜੇ ਨਵੀਂ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਨਿਆਣੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਇੰਟਰਵਿਉਜ਼ ਦੇਣ ਦੇ ਦਾਅਪੇਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਤਕਦੀਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਦੋਨੋਂ ਗੀਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਗਏ। ਸਪਨਾ ਮਨਚੰਦਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਾਅ ਕੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗੀਤ 'ਬੁੱਲਟ ਤਾਂ ਰੱਖਿਆ ਪਟਾਕੇ ਪਾਉਣ' ਨੂੰ ਗੈਰ ਮਿਆਰੀ ਹੈ। ਖੈਰ ਮਨਚੰਦਾ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਗੀਤ ਦੀ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Jugni


ਜੁਗਨੀ 


-ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ

ਮੇਰੀ ਜੁਗਨੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਬੱਗੇ
ਜੁਗਨੀ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਫੱਬੇ
ਜੀਹਨੂੰ ਸੱਟ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਲੱਗੇ।
ਅੱਲਾ ਬਿਸਮਿਲਾ ਤੇਰੀ ਜੁਗਨੀ…
ਸਾਈਂ ਮੈਂਡਿਆ ਵੇ ਤੇਰੀ ਜੁਗਨੀ…

ਜੁਗਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਅਹਿਜਾ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰਮੀਤ ਬਾਵਾ, ਆਲਮ ਲੁਹਾਰ, ਆਲਿਫ ਲੁਹਾਰ, ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ, ਰੱਬੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ, ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ, ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ ਆਦਿ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰਖੀਏ ਨੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਰੰਗ ਵਿਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਦਾਵਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਮਲਜੀਤ ਨੀਰੂ ਨੇ ਜੁਗਨੀ ਨੂੰ ਮੌਡਰਨ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਗਾਈ ਜੁਗਨੀ ਵਿਚ ਬੀਟ ਤੋਂ ਸਿਵਾਏ ਕੁਝ ਵੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਗਮੋਹਣ ਕੌਰ ਨੇ ਅਤੇ ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਮਸਤਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਗਾਇਆ ਹੈ।ਐਮ ਬੀ ਈ ਗੋਲਡਨ ਸਟਾਰ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਜੁਗਨੀ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾ ਕੇ 'ਜੁਗਨੀ ਜਾ ਵੜੀ ਬ੍ਰਮਿੰਘਮ, ਖਾਂਦੀ ਸੋਹੋ ਰੋਡ 'ਤੇ ਚਿੰਗਮ' ਗਾਇਆ, ਇਹ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਰੰਗ ਸੀ। ਕਨਿਕਾ ਦੁਅਰਾ ਗਾਈ ਜੁਗਨੀ ਵੀ ਕਾਫੀ ਚਰਚਿਤ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਿਸ਼ਵਾਨ ਭੁੱਲਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿਚ ਪੁਲੀਟਿਕਲ ਜੁਗਨੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੱਕੀ ਲੱਕੀ ਓਏ, ਤੱਨੂ ਵੈਡਜ਼ ਮੱਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਗੀਤ ਅਨੇਕਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਗਾਰ ਬਣਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਜੁਗਨੀ ਗਾਈ ਹੈ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਵੋ ਕਿ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਗਾਇਕ ਨੇ ਜੁਗਨੀ ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਹੈ।

ਨੰਗੇ ਸਾਗਰ ਦੀ ਸੈਰ

ਨੰਗੇ ਸਾਗਰ ਦੀ ਸੈਰ
-ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ



ਅੱਜ ਮਿਤੀ ਇਕ ਸਤੰਬਰ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਟੂਰਜ਼ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਬ੍ਰਾਇਟਨ ਨੂੰ ਟੂਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਲੀਮੋਸੋਲ (ਸਾਇਪ੍ਰਸ), ਓਸਟੈਂਡ (ਬੈਲਜ਼ੀਅਮ) ਆਦਿਕ ਯਾਨੀ ਕਿ  ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਲਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇਖੇ ਹਨ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਵੀ ਬਲੈਕਪੂਲ, ਸਾਊਥਐਂਡ-ਔਨ-ਸੀਅ ਅਤੇ ਵੈਸਟਰਨਸੁਪਰਮੇਅਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਾਨਕੀ ਜਾਣ ਵਾਂਗ ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਕਰੇ ਚਲੇ ਜਾਈਦੈ। ਬ੍ਰਾਇਟਨ ਦੇ ਇਸ ਸਾਗਰ ਦੀ ਸੈਰ ਦਾ ਵੀ ਇਹ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾ ਅਵਸਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਾਲਜ਼ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਦੂਜੇ ਤੀਜੇ ਸਪਤਾਹ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਜਾ ਕੇ 'ਡੱਟ' ਖੋਲ੍ਹੀਦੇ ਸਨ। ਲੇਕਿਨ ਬ੍ਰਾਇਟਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇਸ ਫੇਰੀ ਵਿਚ ਪੂਰਬਲੀਆਂ ਫੇਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨਤਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਆਸ਼ਿਕਮਿਜ਼ਾਜ ਗੱਭਰੂ ਇੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਇਕ ਸੰਜ਼ੀਦਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲੇਖਕ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।


ਬ੍ਰਾਇਟਨ, ਪੂਰਬੀ ਸਸੈਕਸ ਕਾਉਂਟੀ ਅਧੀਨ ਪੈਂਦਾ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟਿਨ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਸਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 1080 ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਸਟੈਲਮਸਟਿਉਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਪੱਥਰ ਦਾ ਚਮਕੀਲਾ ਟੋਪ। ਇਹ ਸਿੱਲ ਟੋਪ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੈਨਿਕ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਹਿਨਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਭਾਵ ਬ੍ਰਾਇਟਨ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਟੋਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਰਸਤਿਉਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਸੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਇਟਨ ਵਾਸੀ ਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਰਵੀਂ ਤੇਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਇਹ ਨਾਮ ਵਿਗੜ ਕੇ ਬ੍ਰਾਇਟਹਲਮਸਟੋਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਉਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਾਇਟਹਲਮਸਟੋਨ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਬ੍ਰਾਇਟਨ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 



ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿਚ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ


ਕਠੋਰ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਲਹੂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਰਹਿਮ ਦਿਲ, ਦਿਆਵਾਨ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤੱਤ ਜਾਂ ਬਲੱਡ ਸੈੱਲ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਕਦਮ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਲਸ਼ਮਣ ਦਾਸ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ, ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਕਲਿੰਗਾ ਦੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿਰਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋਣਾ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦਾ ਜ਼ਬਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਰਮ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਹਰਣਾ ਹਨ।

 ਇਹੀ ਤੱਤ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਸੁਖਮ ਕਲਾਵਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਲਗਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਇਹ ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ, ਬੁੱਤਰਾਸ਼ੀ, ਅਦਾਕਾਰੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੋਵੇ। ਇਹਨਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਕਲਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਸ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਉਤਪਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜਾਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੀ ਵਧੀਆ ਐਕਟਿੰਗ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਦਿਵਾਨੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮਕਬੂਲ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਕਦਰਦਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਰੁਤਬਾ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਬੁਲੰਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਸਕੂਨ ਮਿਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰੀਯਾਸ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਕਲਾਕਾਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੋਸ਼ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣੀ ਕ੍ਰਿਤ ਕਈ ਵਾਰ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫਾਇਦਾ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਗਲਤੀ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕਰਨ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬੁੱਤਤਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਭਰੇ ਜਾਂਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਇਕ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਲੱਚਰਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ, ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਫਾਹਸੀਪਨ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ VULGARITY ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Blinking Text - http://www.blinkingtextlive.com

ਇਸ ਕਾਲਮ ਵਿਚ ਸੰਕਿਲਤ ਬਲਰਾਜ ਸਿੱਧੂ ਰਚਿਤ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ:


BALRAJ SIDHU
38          ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿਚ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ
37          ਮਿਰਜ਼ਾ ਐਸਾ ਸੂਰਮਾ
36          ਤੈਨੂੰ ਪੀਣਗੇ ਨਸੀਬਾਂ ਵਾਲੇ!
35          ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਆਰਕਿਔਲਜਿਸਟ: ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ
34          ਨਿਵੇਕਲਾ ਕਲਮਕਾਰ ਨਿੰਦਰ ਘੁਗਿਆਣਵੀ
33          ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਲੇਖਕ - 1
32          ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਲੇਖਕ - 2
31          ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਦਾ ਅਮਿੱਟ ਹਸਤਾਖਰ: ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ
30          ਵਿਵਾਦਿਤ ਫਿਲਮ 'ਜੋ ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ' ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਰੋਕਾਰ
29          ਚਟਾਨ ਜਿਹੀ ਫੌਲਾਦੀ ਲਿਖਕਾ: ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ
28          ਲੱਠਾ ਬੰਦਾ: ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ
27          ਅਦਬ ਦਾ ਮੀਨਾਰ: ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ
26          ਚੰਨਾ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਚਾਨਣੀ: ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਚੰਨ ਜੰਡਿਆਲਵੀ
25          ਹੱਸਦੀ ਦੇ ਦੰਦ ਗਿਣਦਾ
24          ਪਾਣੀ ਜਿਹਾ ਪਾਕ ਪੱਤਰਕਾਰ: ਮਾਰਕ ਟਲੀ
23          ਇਨਸਾਫੀ ਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫੀ
22          ਗਿਆਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ: ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ
21          ਘਰ ਪਟ ਰਹੀਆਂ ਡੇਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀਆਂ
20          ਸਾਹਿਤਕ ਸਾਗਰ ਦੀ ਮੱਛਲੀ: ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਵੌਲਫ
19          ਬਲਾਤਕਾਰ ਇਕ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਅਤੇ ਸੰਗੀਨ ਜ਼ੁਰਮ               
18          ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਐਨਕ
17          ਜ਼ਿੰਦਗੀ
16          THE GURU: A pure masalla movie
15          DEVDAS: A tragic love story
14          ਦੌੜਾਕ
13          ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਸੜਕ : ਸੋਹੋ ਰੋਡ
12          ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਗਾਡਰ ਗਾਇਕ - ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਲੀ
11          ਲੁੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪੀਰ: ਡੀ ਐੱਚ ਲੌਰੈਂਸ ਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਵਲ ਲੇਡੀ ਚੈਟਰਲੀ'ਸ ਲਵਰ
10          ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਪੁੰਜ: ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ
09          ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਗੂੜੀ ਸੱਤਰ: ਅਨੀਤਾ ਦਿਸਾਈ
08          ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਬਨਾਮ ਪਿਉ ਦਾ ਪਿਆਰ
07          ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਲਈ ਸਦਾ ਹੀ ਤੱਤਪਰ : ਦਲਵੀਰ ਸੁੰਮਨ ਹਲਵਾਰਵੀ
06          ਖਾਮੋਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਅਧਿਐਨ
05          ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸੂਰਜ: ਪ੍ਰੋ: ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ
04          ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ
03          ਇੱਕ ਸਦਾਬਹਾਰ ਨਗ਼ਮਾ: ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ਰੀ
02          ਪਿਆਰ
01          ਚੰਨਾਂ 'ਚੋਂ ਚੰਨ: ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਚੰਨ ਜੰਡਿਆਲਵੀ
00          ਰੀਮਿਕਸ ਕਹਾਣੀਆਂ 

ਕਿੱਸਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ

ਮਿਰਜ਼ਾ ਐਸਾ ਸੂਰਮਾ



? ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਯੂ. ਕੇ.(www.balrajsidhu.com, e-mail: balrajssidhu@yahoo.co.uk, Mob: 0044 -7940120555)

ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਚੌਦਾਂ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ ਗਰਦਾਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਨਿੱਜ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਪਰੰਤੂ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ, ਦਿਲਚਸਪ, ਅਲੋਕਿਕ ਤੇ ਅਲੋਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਨਿਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣਕੇ ਇਕ ਪੀੜੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਅਮਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਸਾਡੀ ਇਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਮਿਰਜ਼ਾ-ਸਾਹਿਬਾਂ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਛਿੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਚਾਰ ਪਾਤਰ ਸਾਖਸ਼ਾਤ ਆ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਨਾਇਕ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਦੂਜੀ ਨਾਇਕਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੇ ਤੀਜੀ ਸਹਾਇਕ ਪਾਤਰ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਘੋੜੀ ਬੱਕੀ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਉਹ ਜੰਡ ਜਿਸਦੀ ਛਾਵੇਂ ਮਿਰਜ਼ਾ ਵੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੈਨੂੰ ਪੀਣਗੇ ਨਸੀਬਾਂ ਵਾਲੇ!


ਤੈਨੂੰ ਪੀਣਗੇ ਨਸੀਬਾਂ ਵਾਲੇ!


-ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਯੂ. ਕੇ. 
 "ਇਕ ਸਵਾਲ ਮੇਰੇ ਜ਼ਿਹਨ ਆਉਂਦੈ… ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਸਾਡੇ ਹੀਰੇ ਲੇਖਕ... ਗਾਇਕ... ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ-ਪੀ ਕਿਉਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗੁਆ ਰਹੇ ਨੇ? ਕੀ ਸ਼ਰਾਬ... ਜ਼ਿੰਦਗੀ  ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਤੋਂ ... ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੰਗੀ ਹੈ?"
  ਪੰਜਾਬੀ ਆਰਸੀ ਦੀ ਫੇਸਬੁੱਕ ਵਾਲ 'ਤੇ ਕਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ   ਕਰਦਿਆਂ ਤਨਦੀਪ ਤਮੰਨਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।ਸਵਾਲ ਵਾਕਈ ਗੌਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰਖੀਆ, ਫਿਰ ਕਾਕਾ ਭੈਣੀਵਾਲਾ ਤੇ ਹੁਣ ਮਾਣਕ।
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵਧ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਦਰੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹੇ।ਗੱਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਗਾਇਕ, ਐਕਟਰ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਕਵਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਇਕ ਖਬਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਕੇ ਮਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਨੇਕਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ, ਅਸਫਲਤਾ, ਕਰਜ਼ਾ, ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ, ਘਰੇਲੂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਉਪਜਿਆ ਤਨਾਅ, ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਜਾਂ ਅਯਾਸ਼ੀ। ਲੇਕਿਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ।

ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਆਰਕਿਔਲਜਿਸਟ: ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ

Manmohan Bawa
ਵਿਸ਼ਵਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਨੱਵਰ ਸ਼੍ਰੀ ਮਨਜੀਤ ਬਾਵਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮਨਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਬਾਵਾ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਥਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਚਾਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਦਰਯੋਗ ਸਥਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਲ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਬਲਕਿ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਨ, ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਗਿਆਨ, ਅਧਿਐਨ, ਉਮਰ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣੀ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਨਮੋਹਣ ਬਾਵਾ ਵਰਗੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਮਾੜੇ-ਮੋਟੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੀ ਤਾਂ ਮਤਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਿਖਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਭੂਤਨੀ ਭੁੱਲਣੀ ਹੀ ਹੈ। ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮਹਿਜ਼ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵੀ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਅਨੋਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲੋਰਾ ਦੀ ਮਹਾਂਮੇਧਾ, ਉਦਾਬਰਾਂ, ਕਵਸ਼ ਦਾ ਮਾਰੂਥਲ,  ਰਿਕਵ, ਰੂਪਾਂਤਰਣ, ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ, ਮੰਦਾਲਿਕਾ ਆਦਿ। ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਕੀਰ ਤੋਂ ਹਟਵਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਆਮ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਰਲ ਕੇ ਗੁਆਚਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਨਿਵੇਕਲਾ ਕਲਮਕਾਰ ਨਿੰਦਰ ਘੁਗਿਆਣਵੀ

Ninder ghugiyanvi

 ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਲੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਰਚ-ਰਚ ਅੰਬਾਰ ਲਾਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੜ੍ਹਦਾ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।ਬਸ ਧੂੰਆਂ ਕੱਢਣਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਗਰਟ ਨੂੰ ਰਾਖ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਸਰੂਰੀ ਆਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਪਰ ਹਰ ਹਾਲ ਮਸਤੀਹੀਣ ਭੁੱਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਜੋਕਾ ਪਾਠਕ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਤਲਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪੰਨੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਥੁੱਕ ਲਾ ਕੇ ਪਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਪਾਠਕ ਸਿਰਫ ਉਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਰੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਗਿਣਵੇਂ ਚੁਣਵੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਹੱਥ ਪੰਨਾ ਗਰਦੀ ਕਰਨੋ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇਕ ਨਾਮ ਹੈ ਨਿੰਦਰ ਘੁਗਿਆਣਵੀ।

ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਲੇਖਕ - 1

ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਂਟੋਪਟਾਮੀਆਸਪਤਸਿੰਧੂਵਾਹਿਕਾਪੰਚਨਦਪੰਚਾਲ ਆਦਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਰਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਇਸ਼ਾ-ਜ਼ੁਲਕਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਬੀ ਵਰਣਨਮਾਲਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਆਇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਜ਼ੁਲਕਾ ਇਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ।ਇਹ ਦਰਿਆਈ ਦੇਸ਼ ਸੀ।ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵਹਿੰਦੇ ਇਸਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਦਰਿਆ ਹੋਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਖਾਣ ਲੱਗੀਆਂ ਤੇ ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਘੱਟਣ ਲੱਗਿਆ।ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵੇਲੇ ਇਹਨੂੰ ਸਪਤਸਿੰਧੂ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਰਹਿ ਗਏ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਪੰਚਨਦਪੰਚਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜ ਆਬਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣੇ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਭਾਵੇਂ ਪੰਜੇ ਦਰਿਆ ਵੀ ਵੰਡੇ ਗਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਸ਼ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਰਾ ਵਤਨ ਅੱਜ ਇਕ ਮਹਿਜ਼ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਪੰਜਾਬ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।ਜਿਥੇ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਿਗਵੇਦ ਅਤੇ ਰਮਾਇਣ ਵਰਗੇ ਗ੍ਰੰਥ ਰਚੇ ਗਏਉੱਥੇ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਹਾਸਿਲ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ 'ਇਕ ਸੀ ਰਾਜਾਇਕ ਸੀ ਰਾਣੀਦੋਨੋਂ ਮਰ ਗਏ ਖਤਮ ਕਹਾਣੀ' (ਕੇਵਲ ਗਿਆਰਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮਰਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਕਵਿਤਾ 'ਤੂੰ ਤੂੰਤੂੰ ਮੈਂਮੈਂ ਮੈਂ' (ਕੇਵਲ ਛੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹੈ।ਇਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ।ਇਸਦਾ ਸਿਹਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਸਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚੰਦ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਦਰਕਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਲੇਖ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਹਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਗਰ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਲੇਖ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਘਬਰਾ ਕੇ ਹੌਂਸਲਾ ਨਾ ਛੱਡੇ ਲੇਖ ਦੀਆਂ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਬਖਸ਼ਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਲੇਖਕ - 2

ਜਿਵੇਂ ਮੰਟੋ ਨੂੰ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹ ਪਿਆ ਪਿਆ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਗਾਰਗੀ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸ਼ੂਕਦਾ ਵੇਗ ਨਹੀਂ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਛਡਦੇ। ਉਵੇਂ ਦੀਦਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਲਗਾਅ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।'ਸੁੱਕਾ ਕੰਨੀ ਦੇ ਕਿਆਰੇ ਵਾਂਗੂੰ ਜੇਠ ਰਹਿ ਗਿਆ।', 'ਕੁੰਦਨ ਕਪੂਰੇ ਦਾ ਕੰਧ ਤੋਂ ਦੀ ਮਾਰੇ ਝਾਤੀਆਂ' ਅਤੇ 'ਕੁੰਦਨ ਵਰਗੇ ਆਖਣਗੇ, ਦੇਖੋ ਇਹ ਸੰਧੂ ਕੀ ਕਰਦੈ' ਆਦਿ।ਜੇਠ ਉਸਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆ ਵੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇਕ ਗੀਤ ਵਿਚ ਬਜ਼ਰ ਗਲਤੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਾ ਫੜ੍ਹੀ।ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਵਿਚ ਅੰਤਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, "ਨੀ ਮੈਂ ਪੁੱਤ ਬੁੜ੍ਹੀ ਦਾ ਕੱਲਾ, ਵਹੁਟੀ ਜਿਉਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਛੱਲਾ, ਤੂੰ ਨਾ ਸਰਕਾਵੀਂ ਪੱਲਾ, ਨੀ ਕੋਈ ਹਾਉਕਾ ਭਰਜੂਗਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਨੀ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਰ 'ਜੂਗਾ" ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਦੀਦਾਰ ਅਗਲੇ ਅੰਤਰੇ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, "ਛਿਪ ਗਿਆ ਚੰਦ ਟਹਿਕਦੇ ਤਾਰੇ, ਘਰ ਵਿਚ ਚੁੱਪ ਵਰਤ ਗਈ ਸਾਰੇ, ਤੇਰਾ ਜੇਠ ਖੰਘੂਰੇ ਮਾਰੇ, ਉਹਦਾ ਵੀ ਸਿਰ ਸੜ੍ਹਜੂਗਾ।' ਹੁਣ ਜੇ ਬੁੜ੍ਹੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਇਕੱਲਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਅੰਤਰੇ ਵਿਚ ਜੇਠ ਕਿਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ?

ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਦਾ ਅਮਿੱਟ ਹਸਤਾਖਰ: ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ


ਇਹ ਗੱਲ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰ ਨੂੰ ਫਰੋਲਦਿਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਖੁਬਸੂਰਤ ਇਲੱਸਟਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇਖੀਆਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੇਠ ਆਰਟਿਸਟ ਦੇ ਹਸਤਾਖਰ ਵੀ ਕਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਉਂ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਆਰਫ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ  ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਹੋਣੀ’ ਲਿਖੀ ਤੇ ਛਪਣ ਲਈ ਸਾਊਥਾਲ ਤੋਂ ਛਪਦੇ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਅਖਬਾਰ ‘ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ’ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ। ਕਹਾਣੀ ਜਦੋਂ ਛਪੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਇਲੱਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸੀ। ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ  ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸਕੈੱਚ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪੜਨ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਛਪਣ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਲੱਸਟਰੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਖੁਦ ਮੈਨੂੰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਂਕ ਸੀ ਤੇ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਲਾ ਤੋਂ ਮੁਤਾਸਰ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੱਕੜਾ ਫੈਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਫੇਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਜੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰਵਰਕ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਣਵਾਵਾਂਗਾ।ਤੇ ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਵੀ। ਮੇਰੇ ਦੋਨਾਂ ਨਾਵਲਾਂ (ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਤਪ) ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ (ਅਣਲੱਗ ਅਤੇ ਨੰਗੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ) ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। 
ਬੜੇ ਹੀ ਮਿਲਾਪੜੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸਾਊ ਬੀਬੇ ਜਿਹੇ ਬੰਦੇ, ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 03-02-1946 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਸੈਦੂਪੁਰਦਾਤਾ (ਟਾਂਡਾ) ਵਿਖੇ ਸ: ਰੱਖਾ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਲਵਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ) ਵਿਖੇ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਲਵਰ ਤੋਂ ਹੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਵੀ-ਛੇਵੀ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿਡਲ ਪਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜਲੰਧਰ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ।  ਨੌਵੀਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਬੈਨਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਆਰਟਿਸਟ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਇਰਸਕੈਂਡਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਟਿਸਟ ਜੀ

ਵਿਵਾਦਿਤ ਫਿਲਮ 'ਜੋ ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ' ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਰੋਕਾਰ

13 ਮਈ 2005 ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਬੜੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਿਵਾਸੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਐਨ ਆਰ ਪਾਚੀਸੀਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਬਲੂ ਪਾਚੀਸੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ 'ਜੋ ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ' ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਬੜ੍ਹੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਸੀ। ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲ਼ਮ ਦੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਹਿੱਟ ਹੋਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਉਸ ਪੇਸ਼ਨਗੋਈ ਪਿਛੇ ਇਹ ਰਾਜ਼ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਸੰਨੀ ਦਿਉਲ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੇ (ਫਿਲਮ 'ਬਾਰਡਰ' ਅਤੇ 'ਗਦਰ' ਇਸ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ) ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਕੋਈ ਖਾਨ ਵਿਲਨ ਹੋਵੇ (ਫਿਲਮ 'ਡਰ' ਇਸ ਦੀ ਵਧੀਆ ਮਿਸਾਲ ਹੈ) ਤਾਂ ਯਕੀਨਨ ਉਹ ਫਿਲਮ ਹਿੱਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਸਵ: ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੂਹੜਚੱਕ ਵਾਲੇ ਦਾ ਖੋਜਿਆ ਫਾਰਮੂਲਾ ਅਰਥਾਤ ਜੱਟਵਾਦ ਨੂੰ ਭਾਰੂ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸੰਨੀ ਦਿਉਲ ਵੱਲੋਂ 'ਨੋ ਇੱਫ, ਨੋ ਬੱਟ, ਸਿਰਫ ਜੱਟ' ਸੰਵਾਦ ਬੋਲਣਾ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਪੈਰ ਗੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਗੁੰਜ਼ਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਿ 'ਜੋ ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ' ਵਿਚ ਹਿੱਟ ਹੋਣ ਦੀ ਪੂਰਣ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਠੇ ਵਿਰੋਧ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਧੁੰਦਕਾਰੇ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸਿੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਕੁ (ਸਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ) ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਜੋ ਇਤਰਾਜ਼ ਉਠਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦਲੀਲਪੂਰਵਕ ਵਿਚਾਰ  ਅਤੇ ਨਿਰਣਾ ਕਰਾਂਗੇ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਜਾਇਜ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਗਲਤ!!! ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਉੱਠਣ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ? 
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰਤਿ ਉੱਠੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਫਰਿਸ਼ਤ ਬਣਾਇਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੋਖੀਏ। ਆਉ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਉਸ

ਚਟਾਨ ਜਿਹੀ ਫੌਲਾਦੀ ਲਿਖਕਾ: ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ

25 ਅਗਸਤ 1962 ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਡਾਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੈਂਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੈਮਨ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਦਾ। ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਦਮਦਾਰ, ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਸੱਚ ਉਘਲਦੀ ਕਲਮ। ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਯਾਨੀ ਮਜ਼ਲੁਮਾ ਲਈ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਿਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬੁਲੰਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼। ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਯਾਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਜਨੂੰਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਰੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ। ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਯਾਨੀ ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ। ਸਵਾ ਲੱਖ। ਜੀਹਦੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ!
ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਦੀ ਫੋਟੋ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਦੋਖੋ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਸਾਵਲੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇਖਦੇ ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਅੰਧਕਾਰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਸਾਰੀ ਲੁਕਾਈ ਨੂੰ ਜਗਮਗ-ਜਗਮਗ ਕਰਨ ਲਾ ਦਿਆਂਗੀ। ਕੱਟ ਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੱਡੇ ਉਹਦੇ ਵਾਲ ਇਸਲਾਮੀ ਕੱਟੜਤਾ ਤੋਂ ਉਹਦੇ ਪਾਸਾ ਵੱਟਣ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਗੋਲ-ਮਟੋਲ ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਤਿੱਖਾ ਨੱਕ ਉਹਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਘਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਮਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੂਬੂ ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਕਾਰੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਨੇ ਮੈਮਨ ਸਿੰਘ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ਼ ਤੋਂ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਕੁੱਝ ਵਰ੍ਹੇ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਕ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਭਰਪੂਰ ਹੂੰਗਾਰੇ ਸਦਕਾ ਉਹਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰਨ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਠਿਲਣਾ ਪਿਆ। ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਉਹਨੇ ਰੱਜ ਕੇ

ਲੱਠਾ ਬੰਦਾ: ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ

ਇਕ ਸਜਰੇ ਲੇਖਕ ਬਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਗੱਲਾਂ-ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਂਜਨਕ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਝੋਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਕੋਲ ਪਾਠਕ ਘੱਟ ਤੇ ਲੇਖਕ ਬਹੁਤੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਗਿਲਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪੜ੍ਹੇਗਾ?ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਹਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੋਣਾ ਤਾਂ ਸ਼ੁਭ-ਸ਼ਗਨ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੇਖਕ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮਿਆਰ ਓਨਾ ੳਚਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਵੱਧ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨਗੇ। ਵੱਧ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਵਧੀਆ, ਉਮਦਾ ਤੇ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਦਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਆਪੇ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਸੰਦੀਦਾ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤਾਂ ਪਾਠਕ ਲੱਭ-ਲੱਭ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਬਸ ਕਲਮ ਵਿਚ ਜਾਨ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਈ ਸਮਰਥਾਵਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਵੀ ਰਹਿਣਗੇ।ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇਕ ਜਾਨਦਾਰ ਕਲਮ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।  ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ ਉਸ ਹਰਫਨ ਮੌਲਾ ਇੰਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਆਖਾਂ, ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ ਕਹਾਂ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਲਿਖਾਂ, ਕੁਮੈਂਟੇਟਰ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਬੋਲਾਂ ਜਾਂ ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਸੱਦਾਂ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਂਗੂੰ ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਨਾਮ ਇਸ ਇਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਮਕਬੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਵਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸਿਹਤਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੈ।ਕਸਕੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਨੀਲੀ ਪੱਗ, ਅਖਾਂ ਤੇ ਐਨਕ, ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਜਲੌਅ, ਬੰਗਾਲੀ ਚੀਤੇ ਵਰਗੇ ਚੁਸਤ ਫੁਰਤੀਲਾ ਬਦਨ ਤੇ 85% ਚਿਟੀ ਅਤੇ 15% ਕਾਲੀ ਦਾੜੀ ਵਾਲਾ ਛੇ ਫੁੱਟ ਦੇ ਨੇੜ-ਤੇੜ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਖਸ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਦੂਰੋਂ ਪਹਿਚਾਣ ਕੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਔਹ ਸਰਵਣ ਸਿਉਂ ਔਂਦੈ ਬਈ!”ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਦੀ

ਅਦਬ ਦਾ ਮੀਨਾਰ: ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ

ਗੱਲ ਚਾਹੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੱਲੇ ਜਾਂ ਸਰਵੋਤਮ ਉਰਦੂ ਅਫਸਾਨਿਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਜੋ ਸਾਡੀ ਜ਼ਬਾਨ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਮੰਟੋ। ਮੰਟੋ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਸੀ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੰਟੋ ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਟੋ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਤਕੜੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਬਾਰੇ ਮੰਟੋ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਦੌਲਤ  ਮੰਟੋ (ਤੱਕੜੀ) ਨਾਲ ਤੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇਸੇ ਰਿਵਾਇਤ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮੰਟੋ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਮੁੰਟੋ ਹੀਰੇ ਤੋਲਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੇ ਤੱਕੜੀ ਦੇ ਵੱਟੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵੀ ਮੰਟੋ ਉੱਪਰ ਪੂਰਾ ਫਿੱਟ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਿੱਗਰ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰਚਿਆਰਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ’ਤੇ ਭਾਰਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 


ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਅਫਸਾਨਾਨਿਗਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸੀ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਮਤਲਵ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਹੁਸਨ ਨਾਲ ਤਅੱਲਕ ਰੱਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਟੋ ਦੀ ਲਿਖਤ ਹੁਸੀਨ ਹੁੰਦੀ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ? ਭਾਵੇਂ ਮੰਟੋ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜਮਪਲ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਕਸਬੇ ਸਮਰਾਲਾ ਵਿਖੇ 11 ਮਈ 1912 ਨੂੰ ਜਨਮਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕੂਚਾਂ ਵਕੀਲਾਂ, ਮੰਟੋਆਂ ਦਾ ਮੁਹੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।  ਮੰਟੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲੁਧਿਆਣੇ, ਅਲੀਗੜ੍ਹ, ਲਾਹੌਰ,

ਚੰਨਾ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਚਾਨਣੀ: ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਚੰਨ ਜੰਡਿਆਲਵੀ

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਮਾਅਰਕੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਕੇਵਲ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਤਾਂ ਉਹ ਖੇਤਰ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਉਪਜੀਵਕਾ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੂਜਾ ਕੇਵਲ ਤੇ ਕੇਵਲ ਉਸਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਜੋ ਅਕਸਰ ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਜਾਂ ਕਲਾ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੈ।

ਕਲਾ ਦਾ ਇਕ ਐਸਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਸਤਹ ਉੱਤੇ ਕਲਮ ਨਾਲ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਕਰਨਾ… ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਕਸੀਦਾ ਕੱਢਣਾ… ਅਲਫਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਤੰਦ ਪਾਉਣੇ…, ਵਾਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਦੂਈ ਬੁਣਤੀਆਂ ਬੁਣਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਧਾ ਦੇ ਕੈਨਵਸ ਉੱਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਰੰਗ ਬਿਖੇਰਨੇ। ਇਹ ਕਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਨਸੀਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸ਼ਫਾਅ ਬਖਸ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਦੁਸਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਅਦੀਬ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ‘ਪੱਤ ਝੜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨੀ ਰੁੱਤ ਨਵਿਆਂ ਦੀ ਆਈ ਆ।’ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਆਏ, ਅਣਗਿਣਤ ਕਲਮਕਾਰ ਗਏ ਤੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਤੇ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਅੱਗੋਂ ਆਉਣਗੇ। ਪਰ ਚੰਦ ਕੁ ਦਸਤ-ਏ-ਮੁਬਾਰਕ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਕਲਮਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲੇਖਣੀ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਦੀ ਅਮਿਟ ਛਾਪ ਗੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੱਥ।ਇਥੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ ਦੀ ਗਜ਼ਲ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰ (Share) ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, “ਯੂੰ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਮੇ ਹੈਂ

ਹੱਸਦੀ ਦੇ ਦੰਦ ਗਿਣਦਾ

‘ਮੇਰਾ ਦਿਉਰ ਬੜ੍ਹਾ ਟੁੱਟ ਪੈਣਾ, ਨੀ ਹੱਸਦੀ ਦੇ ਦੰਦ ਗਿਣਦਾ।’ ਇਹ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਹੱਸਣਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਜਨਤਾ ਰੋਅ-ਪਿੱਟ ਲਵੇ ਏਨਾ ਹੀ ਥੋੜਾ ਹੈ? ਜਿਸਨੂੰ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇਖ ਲਉ, ਮੂੰਹ ’ਤੇ ਸੱਤ-ਪੱਚੀ ਦਾ ਖਾਕਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਸ ਵੱਜ ਕੇ ਦੱਸ ਮਿੰਟ (ਚੀਨੀ ਮੁਹਾਵਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਚਿਹਰਾ) ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਣਗੇ। 
ਕਿਸੇ ਅਗਿਆਤ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, Even if there is nothing to laugh about, laugh on credit ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਪਹਿਲੇ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਚਾਹੇ ਗ਼ਮੀ ਲੋਕ ਹੱਸਦੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਹੱਸ-ਹੱਸ ਲੋਕੀਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਹੱਸ ਕੇ ਦਿਲ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਹੱਸ ਕੇ ਮੁੱਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਮੰਗਣ ’ਤੇ ਹੱਸ ਕੇ ਸਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਜਾਣੀ ਕਿ ਹਰ ਕੰਮ ਲੋਕ ਹੱਸ ਕੇ ਹੀ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। Victor Borge  ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ “Laughter is the shortest distance between two people.” ਹੱਸ-ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਰੱਖ ਲੈ ਬੱਲੀਏ ਤੇ ਹੱਸਦੀ-ਵਸਦੀ ਰਹਿ ਨਖਰੋ ਨੀ ਚਾਹੇ ਨਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲੀਂ ਵਰਗੇ ਦੋ-ਗਾਣੇ ਵੀ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕਿਤੇ ਘੜੇ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨੈਨਾਂ ਸਾਵਨ ਭਾਦੋਂ ਜਾਂ ਛਮ-ਛਮ ਅੱਖੀਆਂ ਬਰਸੀ ਵਰਗੇ ਗੀਤ ਹੀ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 
ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ, ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਨਾਲੀ ਦਾ ਫੱਟਣਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਨਾਉ ਵਰਗੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਉਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਦੇ ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਹੱਸਣ-ਹਸਾਉਣ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ। ਐਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹੱਸਦਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਸਦੇ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਡਾਇਵੋਰਸ ਰੇਟ (ਤਲਾਕ ਦਰ) ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ੍ਹ ਹੈ? 

ਪਾਣੀ ਜਿਹਾ ਪਾਕ ਪੱਤਰਕਾਰ: ਮਾਰਕ ਟਲੀ

ਵਿਸ਼ਵਪੱਧਰ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਡੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ’ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਜਿਸ ਸੰਵਾਦਦਾਤਾ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਸ੍ਰੀ ਮਾਰਕ ਟਲੀ। ਮਾਰਕ ਟਲੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਮਾਰਕ ਵਿਲੀਅਮ ਟਲੀ ਹੈ। ਉਹ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1935 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ (ਭਾਰਤ) ਵਿਖੇ ਜਨਮੇ ਸਨ। ਨੌ ਸਾਲ ਦੀ ਆਯੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆ ਗਏ। ਬਾਕੀ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਤਾਲੀਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਥੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਮਾਰਕ ਲਈ ਪੁਨਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਲਕਿ ਹਾਦਸਨ ਵਾਪਰੀ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ  ਪਾਦਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਸੀ। ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਦਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਨੂੰ ਸਰਅੰਜ਼ਾਮ ਦੇਣ ਦੀ ਧਾਰੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਫੇਰ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਪਰਮਾਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕੇਂਦਰ ਯਾਨੀ ਕਿ Theological college   ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਉਚਾਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਯਾਸ਼ ਮਨ ਚਰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪੱਬਾਂ-ਕਲੱਬਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਸੀ। ਪਾਦਰੀ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਤੋਂ ਵਿਪਰੀਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦੀ ਆਪਣੀ ਤਰਜ-ਏ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਯਕਦਮ ਬਦਲ ਸਕਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਾਦਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਉਹ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਕੁਰਬਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਇਸ

ਇਨਸਾਫੀ ਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫੀ

ਆਵਿਜ਼ੇ ਕੌਮ ਦੇ ਅੰਕ 699 ਵਿੱਚ ਸਫਾ 25 ’ਤੇ ਛਪ ਚੁੱਕੀ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਖਲਨਾਇਕ ਨਾਲ ਇੰਨਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਬੇਇੰਨਸਾਫੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਹਿਲੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਉਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੀ ਅਹਿਮ ਪਾਤਰ ਸਨ ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਦਲੀਲ ਦੇਣੀ ਤਾਂ ਮੱਝ ਮੂਹਰੇ ਬੀਨ ਵਜਾਉਣ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦੀ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਮੈਂ ਨਾ ਮਾਨੂੰ ਵਾਲੀ ਮੁਹਾਰਨੀ ਫੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਉਹਦੀ ਫਿਤਰਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨੇ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਨੁਕਸ ਕੱਢਣਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ਨੁਕਸ ਵੀ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ ਦੋ ਹੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਦ ਉਹਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੁਕਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ?) ਨਾਲੇ ਫੇਰ ਉਹ ਤਾਂ ਭਾਈ ਟੌਲਸਟੌਏ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਖੁਦ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਉਭਰ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਆਲੋਚਕ ਰ*******ਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ (ਸਾਡੇ ਇਸ ਲੇਖਕ) ਦਾ ਨਾਵਲ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿੱਕਣ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲ ਵੌਰ ਐਂਡ ਪੀਸ ਨੂੰ ਮਾਤ ਪਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਹਾਜਮੂਲਾ ਦੀ ਗੋਲੀ ਵਾਂਗੂੰ ਹਜ਼ਮ

ਗਿਆਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ: ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ

ਸ਼੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ (ਮਾਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਤੋਂ ਦਸ ਮੀਲ ਦੂਰ ਵਸਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਂ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੱਕ ਨੰ: 233 ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1-10-1937 ਨੂੰ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ-ਛੋਹ ਨਾਲ ਪਾਵਨ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕੇ ਉਹ ਪਲੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਹੀ ਨਨਕਾਣੇ ਦੀ ਮਹਿਕਦੀ ਫਿਜ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਹੋਈ ਹੈ।  ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖੀ ਜਜ਼ਬੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਸਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੂਰਨਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਲਮਕਾਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਵਾਦ ਉਤੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਕੱਢ ਲੇਖਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਜੋ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਦਰਜ਼ਾ ਮਹਿਬੂਬ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। 
ਜੇਕਰ ਮਹਿਬੂਬ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਐਮ ਏ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਰਾਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਣਗਿਣਤ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਫਲਸਫੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਯਾਦ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪੰਡਤ ਦੇ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਰਾਮ ਰਾਮ ਚੇਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਅਪਨਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 1968 ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 1997 ਤੱਕ ਉਹ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ਼ ਗੜ੍ਹਦੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਲੇਖਣੀ ਕਾਰਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਝੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮਹਿਬੂਬ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚੀ ਹਰ ਇੱਕ ਸਿਨਫ ਦੀ ਸਾਹਿਤਿਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰੂਪਰ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਂੱਪਰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਵਾਦ ਛਿੜਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰੜੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵੀ ਬਣਨਾ ਪਿਆ

ਘਰ ਪਟ ਰਹੀਆਂ ਡੇਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀਆਂ

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਇਕ ਕਹਾਵਤ ਹੈ, Marriages are settled in heaven but celebrated on earth. ਭਾਵ ਕਿ ਵਿਆਹ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਤਹਿ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਨਿਭਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਰਵਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਵਿਚੋਲਾ ਦੋਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਉਹਲਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਵਿਚੋਲੇ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਐਨ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਸੇਲਜ਼ਮੈਨਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਸਫਲ ਵਿਚੋਲਾ ਭੁੱਖ ਨੰਗ ਨਾਲ ਘੁਲਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਰਜਵਾੜੇ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਅਤਿ ਦਰਜ਼ੇ ਦੀ ਚਰਿੱਤਰਹੀਣ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਤੀ ਸਵਿਤਰੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਅਗਰ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਕਾਰਨ ਦੰਪਤੀ ਜੋੜੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਤਕਰਾਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਦੋਨਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚੋਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਫੜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਚੋਲਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਦੀ ਗੁੱਥੀ ਵੀ ਸੁਲਝਾਅ ਦਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।



ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੂਜੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਖ਼ਬਾਰੀ, ਰੇਡੀਉ ਜਾਂ ਇੰਟਰਨੈਟ ਇਸ਼ਤਿਆਰ ਆਦਿ। ਇਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਿਆਂ-ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਡੇਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਗਲ ਹੈ। ਆਏ ਦਿਨ ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਮੇਲ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਸਾਡੇ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਡੇਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕੇਵਲ ਵਿਆਹਿਆਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ

ਸਾਹਿਤਕ ਸਾਗਰ ਦੀ ਮੱਛਲੀ: ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਵੌਲਫ

“ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ।”
ਇਸ ਉਪਰੋਕਤ ਸੱਤਰ ਦੀ ਰਚੇਤਾ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੇਖਿਕਾ, ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਵੌਲਫ ਦਾ ਜਨਮ 1882 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਵੌਲਫ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ,  ਪਰ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਨਾਂ ਐਡੀਲਾਈਨ ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਸਟੀਵਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਰ ਲੈਸਲੀ ਸਟੀਵਨ ਅਤੇ ਜੂਲੀਆ ਡੱਕਵਰਥ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਕੀ ਸੀ। 
ਅਜੇ ਵਿਰਜੀਨੀਆ 13 ਵਰਸ਼ ਦੀ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਫ਼ੌਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਅਕਸਰ ਉਦਾਸ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। 
ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀਆਂ ਕਾਰਨ ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਸਕੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਪੁਸਤਕਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਾਰੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
1904 ਵਿੱਚ ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਸਿਰੋਂ ਪਿਉ ਦਾ ਸਾਇਆ ਵੀ ਉਂੱਠ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਵਨੈਸਾ ਕੋਲ ਗੋਰਡਨ ਸੁਕੇਅਰ, ਬਲੂਮਸਬਰੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਦੀ ਭੈਣ ਵਨੈਸਾ ਵੀ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿਤਰਕਾਰਾ ਸੀ।
ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਾਂ ਗੁੜਤੀ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜਾ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਗ਼ਮਾਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਲਮ ਚੁੱਕ ਲਈ ਤੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਹਿਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੋਬ ਲਿਆ। 
ਫਿਰ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਬੂਰ ਪਿਆ ਤੇ 1905 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ‘ਦੀ ਟਾਇਮਜ਼’ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਸਪਲਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਹਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਧੜਾਧੜ ਛਪਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। 
ਲੰਡਨ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਬਲੂਮਸਬਰੀ ਗਰੁੱਪ ਨਾਮ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਧੜਕਣ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬਲੂਮਸਬਰੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਤੇ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਆਜ਼ਾਦ ਖਿਆਲ ਧਾਰਨਵਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਵਿੱਚ ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਵਿਰਜੀਨੀਆ

ਬਲਾਤਕਾਰ ਇਕ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਅਤੇ ਸੰਗੀਨ ਜ਼ੁਰਮ

ਸ਼ਬਦ ਬਲਤਕਾਰ ਦਾ ਤਸੱਵਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਮੁਹਰੇ ਇਕ ਵਹਿਸ਼ੀਆਨਾ ਜ਼ੁਰਮ, ਇਕ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਇਕ ਬਦਇਖਲਾਕੀ ਖੂਨਖਾਰ ਦਰਿੰਦੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਜ਼ੁਰਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਇਕ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਜ਼ਿਹਨੀ ਤਵਾਜ਼ਨ ਦਾ ਵਿਗੜਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਬਲਤਕਾਰੀ ਦੇ ਦਿਮਾਗੀ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਚ ਗੜਬੜ ਆਉਣ ਤੇ ਬਲਤਾਕਾਰ ਵਰਗਾ ਘਿਨਾਉਣਾ ਕੁਕਰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਵਿਚ ਹਾਰ, ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਬਦਲਾ ਲਉ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਕਾਮੁਕ ਅਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬਲਤਾਕਾਰ ਦੇ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਬਲ+ਪੂਰਬਕ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਜਾਂ ਮਲਕੀਅਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਰਦ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤ ਦੀ ਆਬਰੂ ਲੱਟਣ ਨੂੰ ਹੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਵੱਲੋਂ ਮਰਦ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਇਜ਼ਾਜਤ ਭਿਵਚਾਰਕ ਕਾਰਜ, ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਮਰਦ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰੀ ਯੌਨ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀ ’ਤੇ ਨਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ਾਂ ਕਰਨ ਦੀ  ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 

ਇਕ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਇਨਸਾਨ ਰੂਪੀ ਖਿਡਾਉਣਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਇਨਸਾਨੀ ਬੁੱਤ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਬਣਾਏ, ਇਕ ਨਰ ਅਤੇ ਇਕ ਮਾਦਾ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਜੋੜਿਆ ਤਾਂ ਰੱਬ ਖੁਦ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਰੱਬ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਚੀਜ਼ ਬਣਾ ਬੈਠਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਇਸ ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ ਨੇ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਗੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰੱਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਨਿਖੇੜ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਰੱਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਦੇਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਸੰਪੂਰਨ ਬਣਨ ਲਈ ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਖਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਇਕਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ‘ਸੈਕਸੂਅਲ ਐਕਟੀਵਿਟੀ’ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਣਾਮਸਰੂਪ ਮਾਨਸਿਕ, ਸ਼ਰੀਰਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਸਰਾਪ ਇਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੌਜੀ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੀ ਇਰਾਕਣ ਕਵੀਤਰੀ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆ ਕੇ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ:-


“ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮੈਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹੁਸੀਨ ਔਰਤ ਆਖ ਕੇ ਮੇਰੀ ਤਾਰੀਫ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ

ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਐਨਕ


ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਐਨਕ ਲਾਹਿਆ ਕਰ।ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਨੈਣ ਮਿਲਾਇਆ ਕਰ।


ਇਸ ਤੱਥ ਵਿੱਚ ਰੰਚਕ ਮਾਤਰ ਵੀ ਝੂਠ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਗੁੰਜ਼ਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ, ‘ਅੱਖਾਂ ਗਈਆਂ ਜ਼ਹਾਨ ਗਿਆ।’ ਵਾਕਈ ਅੱਖਾਂ ਸਾਡੇ ਵਜੂਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਅਤਿਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਹਨ। ਨੇਤਰਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਬੁੱਝ ਗਈ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਇੰਨਸਾਨ ਅੱਧਾ ਮਰ ਗਿਆ! ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਗਭਗ ਤਸਵੀਰਾਂ ਉਤਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕੈਮਰੇ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਸੁਆਲ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਛੋਟੀਆਂ -ਛੋਟੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਐਡਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਸਾਰ ਤੱਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਾਂ? ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜੁਆਬ ਕੁੱਝ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਪਰਤੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਅੱਖ ਦੇ ਲੈਂਜ਼ ਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਪਰਦੇ ਅਰਥਾਤ ਰੈਟੀਨਾਂ(ਅੱਖ ਦੀ ਗੇਂਦ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਢੱਕਦੀ ਇੱਕ ਰੌਡ ਤੇ ਕੋਨ ਨਾਮੀ ਸੈਲਾਂ ਦੀ ਪਰਤ) ਉਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਸਤੂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਲਟੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜ਼ਿਹਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ-ਪਹੁੰਚਦਾ ਪਾਸਾ ਮਾਰ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸਤੂ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਸਾਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਖਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਕੈਨ ਕਰਕੇ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਦਿਮਾਗ ਉਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਪਰਦੇ ਉਤੇ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ। ਅਰੋਗ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਰੈਟੀਨਾ ’ਤੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੈਂਜ਼ ਤੇ ਰੈਟੀਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਰੈਟੀਨਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਇਸ ਗੜਬੜ ਨਾਲ ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:-

1 Myopia : (ਨਜ਼ਦੀਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਇਸ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰੋਗੀ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਰੈਟੀਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਅਵਤਲ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਐਨਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ

‘ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਰ ਕਦਮ ਇੱਕ ਨਈਂ ਜੰਗ ਹੈ, ਜੀ ਜਾਏਂਗੇ ਹਮ ਤੂੰ ਅਗਰ ਸੰਗ ਹੈ।’ 
ਜੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਬਿਲਕੁੱਲ ਸਹੀ ਸਮਝ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਹ ਸੱਤਰਾਂ ਇੱਕ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  ਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਗੌਰ ਨਾਲ ਸੋਚੋਂ ਤਾਂ ਕਿੰਨੀ ਗਹਿਰਾਈ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਚੰਦ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ। ਹੈ ਨਾ? 
ਹਿਯਾਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ-ਪੈਰ ’ਤੇ ਅਸੀਂ ਨਵੀਆਂ-ਨਵੀਆਂ ਚਨੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਦਿਨ ਭਰ ਦੀ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਉਗਦਾ ਹੋਇਆ ਸੂਰਜ ਸਾਡੇ ਲਈ ਨਿੱਤ ਨਵਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਰੋਸ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਜੂਝਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਹੌਂਸਲੇ ਢਾਹ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਥੱਕਣਾ ਮੌਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੋ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੁੱਕਦਾ। ਬਲਕਿ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਅਤੇ ਹੌਲੇ ਕੰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾ ਵਹਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਟਾਂ-ਵੱਟੇ ਭਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਪੱਥਰ ਵਹਿਣ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਟਕਾਇਆਂ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹਦਾ। ਸਗੋਂ ਪਾਸੇ ਦੀ ਆਪਣਾ ਰਾਸਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰੰਤਰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਰੁੱਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਖੜੋਤ ਆਉਣ ਸਦਕਾ  ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਗੰਦਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਦਬੂ ਆਉਣ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗੀ। 
ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹੀ ਆਉਣ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਰਵਾਹ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋ ਨਿਬੜਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸਦੀ ਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ। ਕਦੇ ਗ਼ਮਾਂ ਦੇ ਪੱਥਰ ਸਾਡੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆ