ਕਾਮਸੂਤਰ

 ਕਾਮਸੂਤਰ (Kamasutra)

ਲੇਖਕ: #ਬਲਰਾਜ #ਸਿੰਘ #ਸਿੱਧੂ, ਯੂ.ਕੇ.

 

ਕਾਮਸੂਤਰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸਬੰਧਾਂ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਮੱਲਾਨਾਗ ਵਾਤਸਿਆਇਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਤਸਯਾਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਉਹ ਦੂਜੀ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਪਾਟਲੀਪੁਤਰ (ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜੋਕੇ ਪਟਨਾ) ਵਿੱਚ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੀਜੀ ਜਾਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ (200-300 AD) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ।

ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ: ਉਹ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁੰਤਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਤਕਰਨੀ ਸਤਵਾਹਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮਲਯੇਵਤੀ ਨੂੰ ਕਟਾਰੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਵਾਤਸਯਾਨ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨਸੀ ਜਨੂੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੰਤਲ ਦਾ ਇਹ ਰਾਜਾ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਾਤਸਯਾਨ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੇਖਕ, ਵਰਾਹਮਿਹਿਰ, ਆਪਣੀ "ਬ੍ਰਿਹਤਸੰਹਿਤਾ" ਦੇ ਅਠਾਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵਾਤਸਯਾਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਰਾਹਮਿਹਿਰ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵਾਤਸਯਾਨ ਨੇ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧਾਂ (Sex) ਬਾਰੇ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ 'ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼' ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸੰਕਲਪ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਹਿੰਦੂ ਸਿਧਾਂਤ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿਕ ਵਿਿਸ਼ਆਂ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ, "ਕਾਮਸੂਤਰ" 1700 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ:

* ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ: ਇੱਕ ਸੱਭਿਅਕ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਿਚਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

* 64 ਕਲਾਵਾਂ: ਵਾਤਸਿਆਇਨ ਨੇ 64 ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਗਾਇਨ, ਨਾਚ, ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣਾ ਸਿਖਾਉਣਾ)।

* ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵਿਆਹ: ਪਤਨੀ ਦੇ ਫਰਜ਼, ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ।

* ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ: ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ।

ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਬਣਤਰ

ਕਾਮਸੂਤਰ ਵਿੱਚ 7 ਅਧਿਆਏ ਅਤੇ 36 ਹਿੱਸੇ ਹਨ:

ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਕਾਮਸੂਤਰ ਦੇ 7 ਅੰਗ (ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂ) ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:

* ਸਾਧਾਰਣ: ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਿਯਮ।

* ਸੰਪ੍ਰਯੋਗਿਕ: ਮੇਲ-ਜੋਲ ਦੇ ਤਰੀਕੇ।

* ਕੰਨਿਆ-ਸੰਪ੍ਰਯੁਕਤਕ: ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ।

* ਭਾਰਿਆ-ਧਿਕਾਰਿਕ: ਪਤਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਫਰਜ਼।

* ਪਾਰਦਾਰਿਕ: ਸਮਾਜਿਕ ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ।

* ਵੈਸ਼ਿਕ: ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ।

* ਔਪਨਿਸ਼ਦਿਕ: ਖਿੱਚ ਅਤੇ ਸਿਹਤ।

ਕਾਮਸੂਤਰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 1883 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਸਰ ਰਿਚਰਡ ਬਰਟਨ ਨੇ ਇਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਇਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਮਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਤਸਿਆਇਨ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਖਿੱਚ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਮਨਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਾਮਸੂਤਰ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਖਾਸ ਗੱਲਾਂ ਹਨ:

1. ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ

ਵਾਤਸਿਆਇਨ ਨੇ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ, ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

2. ਖਿੱਚ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ

ਕਾਮਸੂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

* ਪ੍ਰੀਤੀ (Affection): ਜਦੋਂ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

* ਭਾਵ (Emotion): ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

* ਰਾਗ (Passion): ਜਦੋਂ ਪਿਆਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤਣਾ

ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਵਾਤਸਿਆਇਨ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

* ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੋਸਤ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

* ਗੱਲਬਾਤ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

4. ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਕਾਮਸੂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸਾਡੇ ਮਨ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ:

* ਘਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

* ਸੰਗੀਤ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਗੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵਾਤਸਿਆਇਨ ਨੇ ਖੁਦ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਸਨਾ ਲਈ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ। ਇਸਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ 'ਧਰਮ' (ਫਰਜ਼) ਅਤੇ 'ਅਰਥ' (ਸਫਲਤਾ) ਦੇ ਨਾਲ 'ਕਾਮ' (ਅਨੰਦ) ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਕਾਮਸੂਤਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:

ਬਾਭ੍ਰਵਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿਖਤ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ, ਵਾਤਸਯਾਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ (ਗੁਣ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਯੋਗਤਾ), ਆਪਣੀ ਅਰਥ (ਸੰਸਾਰਿਕ ਦੌਲਤ) ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਮ (ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਕਾਮੁਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ) ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੇਗਾ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਜਨੂੰਨ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਬਣੇ ਬਿਨਾਂ, ਹਰ ਉਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਉਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਾਮਸੂਤਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਫੈਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਨੰਦਮਈ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ।