--ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਯੂ. ਕੇ.
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਮ ਸਿਰਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਊਰੋਲੌਜੀਕਲ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
#ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ (Definition)
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਰਦਰਦ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਦ "ਧੜਕਣ" (throbbing) ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਉਲਟੀ ਆਉਣਾ, ਜੀਅ ਕੱਚਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਰਦਰਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਆਈ ਇੱਕ "ਗੜਬੜ" ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ:
1. ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਦਾ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋਣਾ (Trigeminal Nerve Activation)
ਸਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਨਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ Trigeminal Nerve ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਨਸ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤੇਜਿਤ (activate) ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਸ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਦਰਦ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਭੇਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
2. ਕੈਮੀਕਲ ਬਦਲਾਅ (Chemical Changes)
ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕੈਮੀਕਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ Serotonin (ਸੇਰੋਟੋਨਿਨ), ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੇਰੋਟੋਨਿਨ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੈਮੀਕਲ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ CGRP (Calcitonin Gene-Related Peptide) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ CGRP ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3. ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦਾ ਫੈਲਣਾ (Vasodilation)
ਜਦੋਂ CGRP ਕੈਮੀਕਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ (Meninges) ਦੀਆਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ (inflammation) ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਦਰਦ "ਧੜਕਣ" (throbbing) ਵਰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਖੂਨ ਪੰਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾੜੀਆਂ ਦਰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
4. ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਿਜਲਈ ਲਹਿਰ (Cortical Spreading Depression)
ਕਈ ਵਾਰ ਦਰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲਈ ਗਤੀਵਿਧੀ (electrical activity) ਦੀ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ Cortical Spreading Depression ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਚੰਗਿਆੜੇ ਦਿਸਣਾ ਜਾਂ ਧੁੰਦਲਾਪਨ (Aura) ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
#ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵ:
#ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ: ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜੀਅ ਕੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ ਜਲਦੀ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।
# ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ: ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਾਮੂਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਸੂਈਆਂ ਵਾਂਗ ਚੁੱਭਦੀ ਹੈ।
#ਕਾਰਨ (Reasons/Triggers)
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਹੋਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:
#ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ: ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਰੀਅਡਸ ਦੌਰਾਨ ਹਾਰਮੋਨਸ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਕਾਰਨ।
ਖਾਣ-ਪੀਣ: ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਾਹ-ਕੌਫੀ, ਪੁਰਾਣਾ ਪਨੀਰ, ਚਾਕਲੇਟ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਮਕੀਨ ਖਾਣਾ।
#ਤਣਾਅ (Stress): ਮਾਨਸਿਕ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਦਾ ਬੋਝ।
ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ: ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਨਾ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਸੌਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਹੀ ਨਾ ਹੋਣਾ।
#ਤੇਜ਼ ਗੰਧ ਜਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ: ਤੇਜ਼ ਧੂਪ, ਪਰਫਿਊਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਜਾਂ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼।
#ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ (Remedies)
ਜਦੋਂ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਦਰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਰਾਹਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ:
#ਹਨੇਰਾ ਕਮਰਾ: ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲੇਟ ਜਾਓ।
#ਠੰਢੀ ਪੱਟੀ: ਸਿਰ ਜਾਂ ਗਰਦਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਪੱਟੀ (Cold compress) ਰੱਖੋ।
#ਅਦਰਕ ਦੀ ਚਾਹ: ਅਦਰਕ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੀ ਉਲਟੀ ਅਤੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ।
#ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ: ਕਈ ਵਾਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ (Dehydration) ਕਾਰਨ ਵੀ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਖੂਬ ਪਾਣੀ ਪੀਓ।
#ਇਲਾਜ (Cure & Management)
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ "ਜੜ੍ਹੋਂ ਇਲਾਜ" (Permanent Cure) ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
#ਦਵਾਈਆਂ: ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ Triptans ਜਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
#ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਯੋਗਾ (ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ) ਦੀ ਮਦਦ ਲਓ।
#ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ: ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਬਦਾਮ, ਪਾਲਕ) ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ "ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਡਾਇਰੀ" ਨੋਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰਦਰਦ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਟਰੈਕ ਕਰ ਸਕੋਗੇ।
#ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਡਾਇਰੀ (Migraine Diary)
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਡਾਇਰੀ (Migraine Diary) ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਸਿਰਦਰਦ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੋਟ ਕਰੋ: - ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਸਮਾਂ: ਦਰਦ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। - ਦਰਦ ਦੀ ਥਾਂ: ਸਿਰ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਦਰਦ ਹੈ? - ਲੱਛਣ: ਉਲਟੀ, ਚੱਕਰ, ਜਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਤਕਲੀਫ਼। - ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ: ਦਰਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਖਾਧਾ ਸੀ? - ਨੀਂਦ: ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਕਿੰਨੀ ਨੀਂਦ ਲਈ? - ਮੌਸਮ/ਮਾਹੌਲ: ਕੀ ਬਾਹਰ ਬਹੁਤ ਧੁੱਪ ਜਾਂ ਸ਼ੋਰ ਸੀ? - ਦਵਾਈ: ਕਿਹੜੀ ਦਵਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਕੀ ਉਸ ਨਾਲ ਫਰਕ ਪਿਆ?
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਯੋਗਾ ਆਸਣ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ:
1. ਭਰਾਮਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ (Bee Breath)
ਇਹ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ (Trigeminal nerve) ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ: ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੋ, ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੋ। ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਓ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਰੱਖ ਕੇ "ਮਮਮਮ" (ਭੂੰਡ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼) ਕੱਢੋ।
ਫਾਇਦਾ: ਇਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਾਈਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
2. ਬਾਲਾਸਣ (Child’s Pose)
ਇਹ ਆਸਣ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਵੱਲ ਖੂਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ: ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਫੈਲਾਓ।
ਫਾਇਦਾ: ਇਹ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3. ਅਧੋ ਮੁਖ ਸਵਾਨਾਸਣ (Downward-Facing Dog)
ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ: ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਰੱਖ ਕੇ "V" ਸ਼ਕਲ ਬਣਾਓ।
ਫਾਇਦਾ: ਇਹ ਸਿਰ ਵੱਲ ਖੂਨ ਦੇ ਗੇੜ (blood circulation) ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
4. ਸ਼ਵਾਸਣ (Corpse Pose)
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ: ਸਿੱਧੇ ਲੇਟ ਜਾਓ, ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਾਹ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ।
ਫਾਇਦਾ: ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 'Deep Relaxation' ਮੋਡ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਰਦ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਘੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
#ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੁਕਤੇ (Tips):
ਸਮਾਂ: ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ 10-15 ਮਿੰਟ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਕਰੋ।
ਸਾਵਧਾਨੀ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਦਰਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਔਖੇ ਆਸਣ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਨਾ) ਨਾ ਕਰੋ; ਸਿਰਫ਼ ਭਰਾਮਰੀ ਜਾਂ ਸ਼ਵਾਸਣ ਕਰੋ।
ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ (Triggers) ਅਤੇ ਕੁਝ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
#ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਲਈ ਖਾਸ ਖੁਰਾਕ (Diet Plan) ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:
1. ਕੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? (Foods to Include)
ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:
ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ: ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਕਮੀ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਬਦਾਮ, ਕਾਜੂ, ਪਾਲਕ, ਅਤੇ ਕੱਦੂ ਦੇ ਬੀਜ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।
ਓਮੇਗਾ-3 (Omega-3): ਇਹ ਨਸਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਲਸੀ ਦੇ ਬੀਜ (Flaxseeds) ਅਤੇ ਅਖਰੋਟ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹਨ।
ਹਾਈਡ੍ਰੇਟਿੰਗ ਫੂਡ: ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਫਲ ਜਿਵੇਂ ਤਰਬੂਜ, ਖੀਰਾ ਅਤੇ ਸੰਤਰਾ ਖਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ (Dehydration) ਦਰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਦਰਕ: ਅਦਰਕ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਹਿੰਗੀ ਦਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਚਾਹ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀਓ।
2. ਕੀ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ? (Foods to Avoid/Triggers)
ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਕੈਮੀਕਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ:
#ਬੇਹੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਚੀਜ਼ਾਂ: ਪੈਕਟ ਬੰਦ ਚਿਪਸ, ਨੂਡਲਜ਼(MSG ਵਾਲੇ), ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪਨੀਰ।
#ਚਾਕਲੇਟ ਅਤੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਸ਼ੂਗਰ: ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਚਾਕਲੇਟ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
#ਕੈਫੀਨ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ: ਦਿਨ ਵਿੱਚ 2 ਕੱਪ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਾਹ ਜਾਂ ਕੌਫੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
# ਸ਼ਰਾਬ (Alcohol): ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੈੱਡ ਵਾਈਨ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
3. ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਆਦਤਾਂ (Healthy Habits)
ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਖਾਣਾ: ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਣਾ ਨਾ ਛੱਡੋ (Don't skip meals)। ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਗੈਸ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਗਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 8-10 ਗਲਾਸ ਪਾਣੀ ਪੀਓ।
ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ 2-3 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਲਕਾ ਖਾਣਾ ਖਾਓ।
ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਨੁਸਖਾ:
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਅੱਧਾ ਚਮਚ ਅਦਰਕ ਦਾ ਰਸ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਰਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਓ। ਇਹ ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੋਟ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਸਿਰਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ (ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ) ਨੂੰ ਮਿਲੋ।