ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ਼!

 ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ਼!

-ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਯੂ.ਕੇ.

ਸਾਂਬ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂਬਵਤੀ ਦੇ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਧੀ ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਯੁੱਧ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਦਿਆਂ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।

ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਹ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਖੁਦ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁੱਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਬ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।

ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਜੰਗ ਖਤਮ ਹੋਏ 36 ਸਾਲ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਕਾ ਆਏ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਂਬ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ (ਠੱਠਾ) ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚੀ।

ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਢੱਕ ਕੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ — "ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ! ਸਾਡੀ ਇਹ ਸਖੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਰਵ-ਗਿਆਨੀ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਲੜਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ?"

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਨਾਦਾਨੀ ਸਮਝਿਆ, ਪਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੇ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ — "ਓ ਮੂਰਖੋ! ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਠੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਜਾਹ, ਤੇਰੀ ਇਸ ਸਖੀ ਦੇ ਪੇਟੋਂ ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦਾ ਮੂਸਲ (ਗਦਾ/ਗੁਲੱਥ) ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਮੂਸਲ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।"

ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਇਹ ਸਰਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਡਰ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਅਜੇ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਹੀ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੂਤ ਪੀੜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੋਹੇ ਦੇ ਮੂਸਲ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਘਬਰਾ ਕੇ ਉਸ ਮੂਸਲ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।

ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਮਧਾਮ ਗਮਨ (ਨਿਰਵਾਣ) ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਸ ਮੂਸਲ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ (ਚੂਰਨ ਬਣਾ ਕੇ) ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਾ ਰਹੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤਾਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ।

ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਸਲ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਚੂਰਨ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਜਿੰਨੀ ਤਿੱਖੀ ਘਾਹ (ਐਰਾਕਾ ਘਾਹ) ਉੱਗ ਆਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੁਆਰਕਾ ਵਾਸੀ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਕਿ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਕਿਵੇਂ ਉੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ। (ਮੂਸਲ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟੁਕੜਾ ਜੋ ਪੀਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਨੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰ ਦੀ ਨੋਕ ਬਣਾਈ।)

ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਉਤਸਵ ਲਈ ਸਾਰੇ ਯਾਦਵ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉੱਥੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਾਬ (ਮਦਿਰਾ) ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾ ਪੀਓ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾ ਸੁਣੀ। ਦੋਵੇਂ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਭੀੜ ਤੋਂ ਅੱਗੋਂ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ।
ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਾਤਿਯਕੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ — "ਇਹ ਦੇਖੋ, ਇਹ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਹਨ ਜੋ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੜੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਇਹ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਮਹਾਰਥੀ ਹਨ ਕਿ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਛਲ ਨਾਲ ਸ਼ੋਣਿਤਪੁਰ/ਸਿਬਿਰ ਵਿੱਚ ਸੁਤੇ ਪਏ ਉਪ-ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵਧ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ 'ਤੇ ਵੀ ਅੱਜ ਇਹ ਬੇਸ਼ਰਮਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।"

ਸਾਤਿਯਕੀ ਦੇ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਯਾਦਵ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ 'ਤੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ।

ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਪਮਾਨਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ — "ਓ ਕਾਇਰ! ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੀ ਬਹਾਦਰੀ ਵੀ ਜਗ-ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ। ਤੂੰ ਭੂਰਿਸ਼੍ਰਵਾ ਦਾ ਛਲ ਨਾਲ ਵਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਕਦੋਂ ਦਾ ਨਰਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ।" ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਦੇ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਹੁਣ ਯਾਦਵ ਸਾਤਿਯਕੀ 'ਤੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ।

ਤਾਂ ਸਾਤਿਯਕੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ — "ਹੇ ਪਾਪੀ! ਤੂੰ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਹੁਰੇ/ਪਿਤਾ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਸਥਿਤੀ ਵਿਗੜਦੀ ਦੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।

ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਸਾਤਿਯਕੀ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ — "ਮਹਾਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਭੂਰਿਸ਼੍ਰਵਾ ਨੇ ਤੇਰੇ 10 ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਉਹ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?"

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਾਤਿਯਕੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਬਿਨਾਂ ਕੁੱਝ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਤੋਂ ਅੱਗੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉੱਥੇ ਚੀਕ-ਚਿਹਾੜਾ ਮਚ ਗਿਆ। ਸਾਤਿਯਕੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੀਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਤਲ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਾਰੇ ਯਾਦਵ ਦੋ ਗੁੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ 'ਤੇ ਭੋਜਰਾਜ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਕੁੱਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਾਤਿਯਕੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸਾਤਿਯਕੀ ਦੀ ਜਾਨ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਿਊਮਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਏ। ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਤਸਵ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ (ਹਥਿਆਰ) ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਯਾਦਵ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਉੱਗੀ ਉਹ ਤਿੱਖੀ ਘਾਹ ਉਖਾੜ-ਉਖਾੜ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਰਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਘਾਹ ਪੱਤੀਆਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਮੂਸਲ ਬਣ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹੀ ਘਾਹ ਉਖਾੜੀ ਅਤੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ (ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਚੱਕਰ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀ)।

ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰੇ ਯਾਦਵ ਕੁੱਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਖੀ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਕੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ (ਜਲ-ਸਮਾਧੀ/ਯੋਗ ਸਮਾਧੀ ਲੈ ਲਈ)।

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਕੱਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਬੋਰਡ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਲੇਟ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਜਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਪਦਮ (ਚਰਨ) ਨੂੰ ਹਿਰਨ ਦੀ ਅੱਖ/ਕਸਤੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਉਸ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਮਿੱਤ (ਜ਼ਰੀਆ) ਮੰਨ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਬੈਕੁੰਠ ਧਾਮ ਲੌਟ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਬ ਦੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਾਕ ਨੇ ਪੂਰੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸਾਂਬ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੂਪ 'ਤੇ ਘਮੰਡ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਚਾਲ ਚੱਲ ਕੇ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਥਾਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋੜ੍ਹ (ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ) ਹੋਣ ਦਾ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਾਂਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਦੱਸੀ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸਾਂਬ ਨੇ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 12 ਸਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋਇਆ।

ਸਾਂਬ ਨੇ ਹੀ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਕੋਣਾਰਕ (ਸੂਰਯ ਮੰਦਰ) ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਦਿਤਿਆ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਇਸ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰਸ਼ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੋਤੇ (ਪ੍ਰਦਿਊਮਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ) ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ "ਵਜ੍ਰਨਾਭ" ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦੁਆਰਕਾ ਆ ਕੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਨਾਭ ਨੂੰ ਮਥੁਰਾ (ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਅੱਜ ਦੇ ਮਥੁਰਾ-ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਰ (ਜਿਵੇਂ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇਵ ਜੀ) ਵਜ੍ਰਨਾਭ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੁਆਰਕਾ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਬਚੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ (ਦਿੱਲੀ) ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।

ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆਭੀਰਾਂ ਜੰਗਲੀ ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਕਾਫਲੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਰਜੁਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਦਿਵਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 'ਗਾਂਡੀਵ' ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕੇ।

ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਭੂ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਗਾਂਡੀਵ ਵੀ ਇੱਕ ਆਮ ਲੱਕੜ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।

ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਡੁੱਬਣ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਰਮਧਾਮ ਗਮਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਦੋਂ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਕਰਕੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਪੋਤੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ (ਅਭਿਮੰਨਿਊ ਦੇ ਪੁੱਤਰ) ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜੇ ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਰਾਜ-ਪਾਟ ਛੱਡ ਕੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਅੰਤਿਮ ਯਾਤਰਾ ('ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨ') 'ਤੇ ਨਿਕਲ ਗਏ।

ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤੀਰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ 'ਜਰਾ' ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਭਰਾ ਬਾਲੀ ਸੀ।

ਰਾਮ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਛਿਪ ਕੇ ਬਾਲੀ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਹੀ ਅਵਤਾਰ ਸਨ) ਨੇ ਜਰਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਤੀਰ ਖਾ ਕੇ ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸ਼ਰੀਰ ਦਿਵਯ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਦਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਦਾ ਤਲਵਾ (ਚਰਨ ਕਮਲ) ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਥਾਨ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਸ਼ਸਤਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। 'ਜਰਾ' ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦਾ ਤੀਰ ਠੀਕ ਉਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਪਰਮਧਾਮ ਗਮਨ ਲਈ ਨਿਮਿੱਤ (ਜ਼ਰੀਆ) ਬਣਾਇਆ।

ਭਾਲਕਾ ਤੀਰਥ (ਵੇਰਾਵਲ, ਗੁਜਰਾਤ) ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਰਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਤੀਰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਦੇਹੋਤਸਰਗ ਤੀਰਥ ਹਿਰਨ, ਕਪਿਲਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਵਤਾਰੀ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਜੀ ਤੋਂ ਦੁਆਰਕਾ ਨਗਰੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣ ਦੇਵ ਨੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉਧਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਵਰੁਣ ਦੇਵ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਸੀ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਣਗੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਦੁਆਰਕਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਗੇ।

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਧਰਤੀ ਛੱਡੀ, ਵਰੁਣ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਧ ਗਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਦੁਆਰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਲਿਆ।

ਆਧੁਨਿਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਤੱਟ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਭੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਪੁਰਾਣਿਕ ਘਟਨਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਿੰਦੂ ਕਾਲ-ਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਅਵਤਾਰੀ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਛਿਣ ਤੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 'ਕਲਿਯੁਗ' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।

ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਇਸ਼ਕ

 ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਇਸ਼ਕ

ਲੇਖਕ: ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਯੂ.ਕੇ.

 

 

ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲੀਏ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਜਾਂ ਦਰਬਾਰੀ ਨਰਤਕੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੌਕ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸਨ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤਾ ਦੇ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਲਵਾਰਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 'ਮਨੋਰੰਜਨ' ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹਨਾਂ ਨਰਤਕੀਆਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪਤਨ ਜਾਂ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣੇ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇਠਲੇ ਵਰਗ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਇਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ।

ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਤੀਖਣ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚਾਲਾਂ ਕਰਕੇ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕੋਰਟੇਜ਼ਨਾਂ ਨੇ ਕੱਥਕ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

1. ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਅਨਾਰਕਲੀ (ਭਾਰਤ)

ਮੁਗਲ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿੱਸਾ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਸਲੀਮ (ਜਹਾਂਗੀਰ) ਅਤੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦਾ ਹੈ। ਅਨਾਰਕਲੀ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਤਕੀ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸੱਚਾਈ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

2. ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ (ਉੱਜੈਨ, ਭਾਰਤ)

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਪਿੰਗਲਾ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਨਰਤਕੀਆਂ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਪੈ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਰਾਜ-ਕਾਜ ਭੁੱਲ ਗਏ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਬਣੇ।

3. ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ (ਪੰਜਾਬ)

ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਇੱਕ ਨਰਤਕੀ ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਸਿੱਕੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਾਰਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਤਨਖਾਹੀਆ (ਧਾਰਮਿਕ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪਾਤਰ) ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

4. ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਰਾਜਾ ਲੂਈ XV (Louis XV)

ਯੂਰਪੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੱਖੇਲਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਮੈਡਮ ਡੂ ਬੈਰੀ ਇੱਕ ਵੇਸ਼ਵਾ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਲੂਈ XV ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚਹੇਤੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।

5. ਮੈਡਮ ਡੀ ਪੋਂਪਾਡੋਰ – ਫਰਾਂਸ

ਰਾਜਾ ਲੂਈ XV (Louis XV) ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਿਸਟ੍ਰੈਸ। ਉਹ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਦਰਬਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ।

ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਹਿਬੂਬਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੀਤੀਆਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ, ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲਏ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।

6. ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਸਮਰਾਟ ਜਸਟਿਨੀਅਨ ਅਤੇ ਥੀਓਡੋਰਾ

ਥੀਓਡੋਰਾ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਵੇਸ਼ਵਾ ਸੀ। ਸਮਰਾਟ ਜਸਟਿਨੀਅਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਾਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

7. ਪੇਰੀਕਲੀਜ਼ ਅਤੇ ਐਸਪੇਸੀਆ – ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ

ਐਥਨਜ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਪੇਰੀਕਲੀਜ਼ ਦੀ ਸਾਥਣ, ਐਸਪੇਸੀਆ, ਇੱਕ 'ਹੇਟਾਇਰਾ' ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਇੰਨੀ ਸਿਆਣੀ ਸੀ ਕਿ ਸੁਕਰਾਤ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਸਲਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਐਥਨਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ।

8. ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡ VIII ਅਤੇ ਵਾਲਿਸ ਸਿਮਪਸਨ – ਬ੍ਰਿਟੇਨ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਲਿਸ ਸਿਮਪਸਨ ਕੋਈ ਵੇਸ਼ਵਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਰਾਜਾ ਐਡਵਰਡ VIII ਨੇ 1936 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਤਖ਼ਤ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਰ ਨੇ ਪੂਰੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

9. ਵੂ ਜ਼ੇਟੀਅਨ – ਚੀਨ

ਵੂ ਜ਼ੇਟੀਅਨ ਚੀਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਸਮਰਾਟ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਮਰਾਟ ਤਾਈਜ਼ੋਂਗ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਰੱਖੇਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਚਲਾਕੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਚੀਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਤਾ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬੇਰਹਿਮ ਵੀ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।

10. ਸੁਲਤਾਨ ਸੁਲੇਮਾਨ ਅਤੇ ਹੁਰਮ ਸੁਲਤਾਨ – ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ

ਓਟੋਮਨ (ਤੁਰਕੀ) ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜੋੜੀ ਸੀ। ਹੁਰਮ ਇੱਕ ਗੁਲਾਮ ਕੁੜੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਲੇਮਾਨ 'The Magnificent' ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਤੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਹੁਰਮ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦੌਰ ਨੂੰ 'ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਲਤਨਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਚੈਰਿਟੀ, ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦਾਂ ਬਣਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

11. ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀਰਾਓ I ਅਤੇ ਮਸਤਾਨੀ (ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ)

ਬਾਜੀਰਾਓ I, ਜੋ ਕਿ ਅਜਿੱਤ ਮਰਾਠਾ ਜਰਨੈਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਾ ਮਸਤਾਨੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੱਟੜ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਬਗਾਵਤ ਸੀ।

ਮਸਤਾਨੀ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਦੇ ਰਾਜਾ ਛੱਤਰਸਾਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ (ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਇੱਕ ਫਾਰਸੀ ਨਰਤਕੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ)। ਉਹ ਯੁੱਧ ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਸੀ। ਮਸਤਾਨੀ ਬਾਜੀਰਾਓ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਾਜੀਰਾਓ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ 'ਮਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲ' ਬਣਵਾਇਆ। ਬਾਜੀਰਾਓ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਮਸਤਾਨੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੁਸਲਿਮ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਸੀ। ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਾਰਨ ਬਾਜੀਰਾਓ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲੜਨਾ ਪਿਆ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਇਕੱਲਤਾ ਨੇ ਬਾਜੀਰਾਓ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

12. ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਪੂਰਥਲਾ (ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਅਨੀਤਾ ਡੇਲਗਾਡੋ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਸਪੇਨ ਦੀ ਇੱਕ ਫਲੇਮੈਂਕੋ ਨਰਤਕੀ, ਅਨੀਤਾ ਡੇਲਗਾਡੋ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ। ਉਹ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਯੂਰਪੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋੜਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।

13. ਨਾਦਿਰ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਨੂਰ ਬਾਈ (ਦਿੱਲੀ)

ਜਦੋਂ ਨਾਦਿਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1739 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਵਾਇਫ਼ ਨੂਰ ਬਾਈ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਇੰਨਾ ਕਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਵੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਿੱਤੀ। ਨੂਰ ਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕਈ ਅਮੀਰ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ।

ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ

 #ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ

--ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਯੂ. ਕੇ.

 

ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਮ ਸਿਰਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਊਰੋਲੌਜੀਕਲ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

#ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ (Definition)

ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਰਦਰਦ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਦ "ਧੜਕਣ" (throbbing) ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਉਲਟੀ ਆਉਣਾ, ਜੀਅ ਕੱਚਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਰਦਰਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਆਈ ਇੱਕ "ਗੜਬੜ" ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ:

1. ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਦਾ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋਣਾ (Trigeminal Nerve Activation)

ਸਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਨਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ Trigeminal Nerve ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਨਸ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤੇਜਿਤ (activate) ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਸ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਦਰਦ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਭੇਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

2. ਕੈਮੀਕਲ ਬਦਲਾਅ (Chemical Changes)

ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕੈਮੀਕਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ Serotonin (ਸੇਰੋਟੋਨਿਨ), ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੇਰੋਟੋਨਿਨ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੈਮੀਕਲ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ CGRP (Calcitonin Gene-Related Peptide) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ CGRP ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

3. ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦਾ ਫੈਲਣਾ (Vasodilation)

ਜਦੋਂ CGRP ਕੈਮੀਕਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ (Meninges) ਦੀਆਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ (inflammation) ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਦਰਦ "ਧੜਕਣ" (throbbing) ਵਰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਖੂਨ ਪੰਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾੜੀਆਂ ਦਰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

4. ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਿਜਲਈ ਲਹਿਰ (Cortical Spreading Depression)

ਕਈ ਵਾਰ ਦਰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲਈ ਗਤੀਵਿਧੀ (electrical activity) ਦੀ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ Cortical Spreading Depression ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਚੰਗਿਆੜੇ ਦਿਸਣਾ ਜਾਂ ਧੁੰਦਲਾਪਨ (Aura) ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

#ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵ:

#ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ: ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜੀਅ ਕੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ ਜਲਦੀ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।

# ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ: ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਾਮੂਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਸੂਈਆਂ ਵਾਂਗ ਚੁੱਭਦੀ ਹੈ।

#ਕਾਰਨ (Reasons/Triggers)

ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਹੋਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:

#ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ: ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਰੀਅਡਸ ਦੌਰਾਨ ਹਾਰਮੋਨਸ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਕਾਰਨ।

ਖਾਣ-ਪੀਣ: ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਾਹ-ਕੌਫੀ, ਪੁਰਾਣਾ ਪਨੀਰ, ਚਾਕਲੇਟ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਮਕੀਨ ਖਾਣਾ।

#ਤਣਾਅ (Stress): ਮਾਨਸਿਕ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਦਾ ਬੋਝ।

ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ: ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਨਾ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਸੌਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਹੀ ਨਾ ਹੋਣਾ।

#ਤੇਜ਼ ਗੰਧ ਜਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ: ਤੇਜ਼ ਧੂਪ, ਪਰਫਿਊਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਜਾਂ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼।

#ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ (Remedies)

ਜਦੋਂ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਦਰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਰਾਹਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ:

#ਹਨੇਰਾ ਕਮਰਾ: ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲੇਟ ਜਾਓ।

#ਠੰਢੀ ਪੱਟੀ: ਸਿਰ ਜਾਂ ਗਰਦਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਪੱਟੀ (Cold compress) ਰੱਖੋ।

#ਅਦਰਕ ਦੀ ਚਾਹ: ਅਦਰਕ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੀ ਉਲਟੀ ਅਤੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ।

#ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ: ਕਈ ਵਾਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ (Dehydration) ਕਾਰਨ ਵੀ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਖੂਬ ਪਾਣੀ ਪੀਓ।

#ਇਲਾਜ (Cure & Management)

ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ "ਜੜ੍ਹੋਂ ਇਲਾਜ" (Permanent Cure) ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:

#ਦਵਾਈਆਂ: ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ Triptans ਜਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

#ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਯੋਗਾ (ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ) ਦੀ ਮਦਦ ਲਓ।

#ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ: ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਬਦਾਮ, ਪਾਲਕ) ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।

ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ "ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਡਾਇਰੀ" ਨੋਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰਦਰਦ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਟਰੈਕ ਕਰ ਸਕੋਗੇ।

#ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਡਾਇਰੀ (Migraine Diary)

ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਡਾਇਰੀ (Migraine Diary) ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਸਿਰਦਰਦ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੋਟ ਕਰੋ: - ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਸਮਾਂ: ਦਰਦ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। - ਦਰਦ ਦੀ ਥਾਂ: ਸਿਰ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਦਰਦ ਹੈ? - ਲੱਛਣ: ਉਲਟੀ, ਚੱਕਰ, ਜਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਤਕਲੀਫ਼। - ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ: ਦਰਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਖਾਧਾ ਸੀ? - ਨੀਂਦ: ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਕਿੰਨੀ ਨੀਂਦ ਲਈ? - ਮੌਸਮ/ਮਾਹੌਲ: ਕੀ ਬਾਹਰ ਬਹੁਤ ਧੁੱਪ ਜਾਂ ਸ਼ੋਰ ਸੀ? - ਦਵਾਈ: ਕਿਹੜੀ ਦਵਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਕੀ ਉਸ ਨਾਲ ਫਰਕ ਪਿਆ?

ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਯੋਗਾ ਆਸਣ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ:

1. ਭਰਾਮਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ (Bee Breath)

ਇਹ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ (Trigeminal nerve) ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।

ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ: ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੋ, ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੋ। ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਓ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਰੱਖ ਕੇ "ਮਮਮਮ" (ਭੂੰਡ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼) ਕੱਢੋ।

ਫਾਇਦਾ: ਇਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਾਈਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

2. ਬਾਲਾਸਣ (Child’s Pose)

ਇਹ ਆਸਣ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਵੱਲ ਖੂਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ: ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਫੈਲਾਓ।

ਫਾਇਦਾ: ਇਹ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

3. ਅਧੋ ਮੁਖ ਸਵਾਨਾਸਣ (Downward-Facing Dog)

ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ: ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਰੱਖ ਕੇ "V" ਸ਼ਕਲ ਬਣਾਓ।

ਫਾਇਦਾ: ਇਹ ਸਿਰ ਵੱਲ ਖੂਨ ਦੇ ਗੇੜ (blood circulation) ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

4. ਸ਼ਵਾਸਣ (Corpse Pose)

ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।

ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ: ਸਿੱਧੇ ਲੇਟ ਜਾਓ, ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਾਹ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ।

ਫਾਇਦਾ: ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 'Deep Relaxation' ਮੋਡ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਰਦ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਘੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

#ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੁਕਤੇ (Tips):

ਸਮਾਂ: ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ 10-15 ਮਿੰਟ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਕਰੋ।

ਸਾਵਧਾਨੀ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਦਰਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਔਖੇ ਆਸਣ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਨਾ) ਨਾ ਕਰੋ; ਸਿਰਫ਼ ਭਰਾਮਰੀ ਜਾਂ ਸ਼ਵਾਸਣ ਕਰੋ।

ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ (Triggers) ਅਤੇ ਕੁਝ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

#ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਲਈ ਖਾਸ ਖੁਰਾਕ (Diet Plan) ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:

1. ਕੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? (Foods to Include)

ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:

ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ: ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਕਮੀ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਬਦਾਮ, ਕਾਜੂ, ਪਾਲਕ, ਅਤੇ ਕੱਦੂ ਦੇ ਬੀਜ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।

ਓਮੇਗਾ-3 (Omega-3): ਇਹ ਨਸਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਲਸੀ ਦੇ ਬੀਜ (Flaxseeds) ਅਤੇ ਅਖਰੋਟ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹਨ।

ਹਾਈਡ੍ਰੇਟਿੰਗ ਫੂਡ: ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਫਲ ਜਿਵੇਂ ਤਰਬੂਜ, ਖੀਰਾ ਅਤੇ ਸੰਤਰਾ ਖਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ (Dehydration) ਦਰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਅਦਰਕ: ਅਦਰਕ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਹਿੰਗੀ ਦਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਚਾਹ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀਓ।

2. ਕੀ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ? (Foods to Avoid/Triggers)

ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਕੈਮੀਕਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ:

#ਬੇਹੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਚੀਜ਼ਾਂ: ਪੈਕਟ ਬੰਦ ਚਿਪਸ, ਨੂਡਲਜ਼(MSG ਵਾਲੇ), ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪਨੀਰ।

#ਚਾਕਲੇਟ ਅਤੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਸ਼ੂਗਰ: ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਚਾਕਲੇਟ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

#ਕੈਫੀਨ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ: ਦਿਨ ਵਿੱਚ 2 ਕੱਪ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਾਹ ਜਾਂ ਕੌਫੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

# ਸ਼ਰਾਬ (Alcohol): ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੈੱਡ ਵਾਈਨ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।

3. ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਆਦਤਾਂ (Healthy Habits)

ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਖਾਣਾ: ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਣਾ ਨਾ ਛੱਡੋ (Don't skip meals)। ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਗੈਸ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਗਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 8-10 ਗਲਾਸ ਪਾਣੀ ਪੀਓ।

ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ 2-3 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਲਕਾ ਖਾਣਾ ਖਾਓ।

ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਨੁਸਖਾ:

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਅੱਧਾ ਚਮਚ ਅਦਰਕ ਦਾ ਰਸ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਰਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਓ। ਇਹ ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੋਟ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਸਿਰਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ (ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ) ਨੂੰ ਮਿਲੋ।

ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮ

 

ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮ

 

ਲੇਖਕ: #ਬਲਰਾਜ #ਸਿੰਘ #ਸਿੱਧੂ, ਯੂ.ਕੇ.

ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ (False Allegations) ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਅਸਲ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਿਵਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮ: ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ (UK) ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਹਨ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹਨਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨਿੱਜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਜਾਂ ਰੰਜਿਸ਼ ਕਾਰਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਸਟਡੀ (Child Custody): ਤਲਾਕ ਜਾਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਸਟਡੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਦੂਜੀ ਧਿਰ 'ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਫਾਇਦੇ (Immigration Benefits): ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, 'Domestic Violence Destiny Rule' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣ (ILR) ਲਈ ਝੂਠੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ 'Domestic Violence Concession' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਤਨੀਆਂ) ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਸਪਾਊਸ ਵੀਜ਼ਾ 'ਤੇ ਆਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦੇਣ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ (ILR) ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕੇ ਦੀ ਪੀਆਰ (PR) ਲੈਣ ਲਈ ਝੂਠੇ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਹੋਮ ਆਫਿਸ (Home Office) ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਿੱਤੀ ਲਾਭ: ਤਲਾਕ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਲੈਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਅਜਿਹੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ: ਕਿਸੇ ਨਿੱਜੀ ਰੰਜਿਸ਼ ਜਾਂ ਧੋਖੇ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸੋਸ਼ਲ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨਾ।

ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਦੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਣ-ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ, ਅਥਵਾ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ DBS (Disclosure and Barring Service) ਚੈੱਕ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਦੋਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ DBS ਚੈੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: Basic, Standard, ਅਤੇ Enhanced। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਾਲਗਾਂ (vulnerable adults) ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਾਕਟਰ, ਨਰਸ, ਅਧਿਆਪਕ, ਜਾਂ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ), ਤਾਂ Enhanced DBS ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ , ਪਰ ਜੇਕਰ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਇਲਜ਼ਾਮ 'ਢੁਕਵੇਂ' ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ DBS ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ 'ਤੇ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ "Approved Information" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ DBS 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ (NHS) ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣੀ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਬੇਗੁਨਾਹ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਦਾਲਤੀ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਣਾ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਵੈਸੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਯੂਕੇ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕਹਿਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਪੋਰਟਾਂ, ਗਵਾਹਾਂ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੂਕੇ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੁਣ 'ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ' ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਲਜ਼ਾਮ ਝੂਠਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ 'ਤੇ 'ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ' ( Perverting the Course of Justice) ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਲਜ਼ਾਮ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਯੂਕੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ:

ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਜਸਟਿਸ ਐਕਟ (Perverting the Course of Justice)-ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਝੂਠੇ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਤੱਕ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ)।

ਪਰਜਰੀ (Perjury) -ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ (Giving false evidence under oath), ਤਾਂ ਉਸ 'ਤੇ 'ਪਰਜਰੀ' ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮਾਣਹਾਨੀ (Defamation/Libel) -ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿਵਲ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਵਿਰੁੱਧ 'ਮਾਣਹਾਨੀ' ਦਾ ਕੇਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਏ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਸਿਰਫ ਕਾਗਜ਼ੀ ਗੱਲਾਂ ਹਨ, ਯੂ ਕੇ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਕਰਾਊਨ ਕੋਡ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖਾਸਕਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ। ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਯੂ. ਕੇ. ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਔਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਬਲਕਿ ਉਸਨੂੰ ਵਿਕਟਿਮ ਆਖ ਕੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ੍ਹ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਖਿਲਾਫ ਕੋਈ ਆਰਡਰ (Non-Molestation Orders) ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੋ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਬੇਗੁਨਾਹ ਹੋ। ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧ ਹੈ।

ਫੇਸਬੁੱਕ ਜਾਂ ਵਟਸਐਪ 'ਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਲਿਖੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਵੀ ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਖਿਲਾਫ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਓ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਚੰਗੇ ਚਰਿੱਤਰ ਜਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਸਕਣ।

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਵਕੀਲ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਸਾਰੇ ਮੈਸੇਜ, ਈਮੇਲ ਅਤੇ ਕਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੋ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਨੋਟ: ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਹੈ। ਹਰ ਕੇਸ ਦੇ ਤੱਥ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀ

 ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀ

ਲੇਖਕ: #ਬਲਰਾਜ #ਸਿੰਘ #ਸਿੱਧੂ, ਯੂ.ਕੇ.

 

ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀ (8 ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਅਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀ (9 ਖਜ਼ਾਨੇ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਧਿਆਤਮਕ ਖੇਤਰ ਅਕਸਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਲਿੱਖਤੀ ਵਰਣਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਪਤੰਜਲੀ ਦੇ 'ਯੋਗ ਸੂਤਰ' ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਅਸੀਮਤ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ 'ਕੁੰਡਲਨੀ' ਜਾਗਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਕੋਲ ਇਹ ਨੌਂ ਖਜ਼ਾਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਹਨੂਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਅਸਟ ਸਿਧੀ ਨਉ ਨਿਧਿ ਕੇ ਦਾਤਾ", ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸਨ।

ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀਆਂ (8 ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:

ਅਣਿਮਾ: ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਣੂ ਜਿੰਨਾ ਛੋਟਾ ਬਣਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ। ਇਸ ਸਿੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਘਟਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਕੀੜੇ ਜਾਂ ਅਣੂ ਜਿੰਨਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਸਮੇਂ 'ਮੱਛਰ' ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਣ। ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੂਖਮ ਤੋਂ ਸੂਖਮ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕੋ।

ਮਹਿਮਾ: ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਬਣਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਣਿਮਾ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ 'ਸੁਰਸਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਕਈ ਜੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਰਥ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਫੈਲਾ ਲੈਣਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ।

ਗਰਿਮਾ: ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ (ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ) ਵਧਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।

ਲਘਿਮਾ: ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੂਈ ਵਰਗਾ ਹਲਕਾ ਬਣਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਹਵਾ ਦੇ ਕਣਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਫਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੋਗੀ ਇਸੇ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚੱਲਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਸਨ। ਮਨ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਇੰਨਾ ਹਲਕਾ ਕਰਨਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਜਾਵੇ।

ਪ੍ਰਾਪਤੀ: ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਾਣ ਦੀ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹੀ ਚੀਜ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ 'Teleportation' ਵਾਂਗ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਬੈਠੇ-ਬੈਠੇ ਹੀ ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸਿੱਧੀ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਕਾਮਯ: ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਚੱਲਣਾ)।

ਈਸ਼ਿਤਵ: ਕੁਦਰਤ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਸਭ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ (ਮਾਲਕੀ) ਜਤਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।

ਵਸ਼ਿਤਵ: ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ (9 ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ) ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਨੌ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮਰਕੋਸ਼) ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

ਮਹਾਪਦਮ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਿਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਤੋ-ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਇਹ ਨਿਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾਨੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਖਰਚਦਾ ਹੈ।

ਪਦਮ: ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ। ਇਹ ਨਿਧੀ ਵੀ ਸਤੋ-ਗੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਪਰ ਮਹਾਪਦਮ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਤਵਿਕ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੰਖ: ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ। ਇਹ ਨਿਧੀ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਦਮ 'ਤੇ ਦੌਲਤ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਧੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਮਕਰ: ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ। ਇਹ ਰਜੋ-ਗੁਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਧੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਹਾਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ 'ਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਕੱਛਪ: ਸਥਿਰ ਸੰਪਤੀ (ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ) ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਕੱਛੂਕੰਮੇ ਵਾਂਗ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ। ਇਹ ਨਿਧੀ ਸਥਿਰ ਸੰਪਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮੁਕੁੰਦ: ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ। ਇਹ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਨਿਧੀ ਹੈ।

ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਸੰਗੀਤ, ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੁੰਦ: ਹੀਰੇ-ਜਵਾਹਰਾਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਦੌਲਤ। ਚਿੱਟੀ ਜੈਸਮੀਨ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁੱਧ। ਇਹ ਵਿਰਾਸਤੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਧੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਿੱਤਲ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨੀਲ: ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਲਾਭ। ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ। ਇਹ ਨਿਧੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਖਾਣਾਂ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਖਰਵ: ਦੌਲਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪੰਨਤਾ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਮਿਸ਼ਰਿਤ' ਨਿਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੌਲਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪੁਰਾਤਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੂੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਵਰਣਨ ਯੋਗ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ 2000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਪਤੰਜਲੀ ਯੋਗ ਸੂਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਏ (ਵਿਭੂਤੀ ਪਾਦ) ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਪਤੰਜਲੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਮਨ 'ਤੇ ਪੂਰਨ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 11ਵੇਂ ਸਕੰਧ (ਅਧਿਆਏ 15) ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਊਧਵ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ 8 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ (ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ) ਨਾਲ ਹੈ।ਅਮਰਕੋਸ਼ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ "ਪਦਮ, ਮਹਾਪਦਮ, ਸ਼ੰਖ..." ਆਦਿ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ।

ਮਾਰਕੰਡੇ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ "ਪਦਮਿਨੀ ਵਿਦਿਆ" ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗੋਸਵਾਮੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਅਸਟ ਸਿਧੀ ਨਉ ਨਿਧਿ ਕੇ ਦਾਤਾ, ਅਸ ਬਰ ਦੀਨ ਜਾਨਕੀ ਮਾਤਾ"

ਜਦੋਂ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ 17 (8+9) ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਦਾਤਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੂੰ ਇਹ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ "ਦਾਤਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤੀ। ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੜਨ ਵੇਲੇ ਮੱਛਰ ਜਿੰਨਾ ਅਣਿਮਾ (ਛੋਟਾ ਰੂਪ) ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ 'ਸੁਰਸਾ' ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਰ ਮਹਿਮਾ (ਵੱਡਾ ਰੂਪ) ਲਿਆ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ (ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ) ਅਨੁਸਾਰ "ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਰਿਧਿ ਸਿਧਿ ਨਉ ਨਿਧਿ"— ਭਾਵ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਨੁਸਾਰ "ਰਿਧਿ ਸਿਧਿ ਅਵਰਾ ਸਾਦ" (ਭਾਵ: ਰਿੱਧੀਆਂ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਹੋਰ (ਦੂਜੇ) ਸੁਆਦ ਹਨ, ਅਸਲੀ ਸੁਆਦ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ)।

ਅੱਜ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਣਿਮਾ (ਛੋਟਾ ਹੋਣਾ) ਨੂੰ 'Quantum Physics' ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ (ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣਾ) ਨੂੰ 'Teleportation' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅੱਜ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਸੀ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ "Neuroplasticity" ਅਤੇ "Quantum Consciousness" ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਭੌਤਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 'ਮੁਕੁੰਦ' ਨਿਧੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਯੋਗੀ ਹੋਏ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਬਾਬਾ ਨੀਮ ਕਰੋਲੀ ਜਾਂ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਦੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਹੰਸ), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੀ ਹਉਮੈ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਅਰਥ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, "ਨਵ ਨਿਧਿ ਅਠਾਰਹ ਸਿਧੀ ਪਿਛੈ ਲਗੀਆ ਫਿਰਨਿ ਜੋ ਹਰਿ ਹਿਰਦੈ ਸਦਾ ਵਸਾਇ ॥" ਭਾਵ ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਧੀਆਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਧੁਨਿਕ ਯੋਗ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਦੂਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥ ਉੱਤੇ ਮਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਣਿਮਾ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨਾ ਨਿਮਰ ਹੋ ਜਾਣਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਇਨਸਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਘੁਲ-ਮਿਲ ਸਕੋ (ਅਣਿਮਾ), ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਨਾ ਕਿ ਵੱਡੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕੋ (ਮਹਿਮਾ)। ਲਘਿਮਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਹਲਕਾ ਕਰ ਲੈਣਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨਾ ਲੱਗਣ। ਇਹ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਇੰਨਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਰਸਤੇ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਵੇ। ਵਸ਼ਿਤਵ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ "ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ" ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਬੈਂਕ ਬੈਲੇਂਸ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਦੌਲਤ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਿਧੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ "ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਰੀਰ" ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲੀ 'ਮਕਰ' ਜਾਂ 'ਕੱਛਪ' ਨਿਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 'ਮੁਕੁੰਦ' ਨਿਧੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ, ਕਲਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। "ਰਿੱਧੀ-ਸਿੱਧੀ ਅਵਰਾ ਸਾਦ।" ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣਾ "ਹਉਮੈ" ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸਲੀ "ਨੌ ਨਿਧੀ" ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਧਾਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਸਿੱਧੀਆਂ) ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਪੇ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀ" ਦਰਅਸਲ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ। ਡੂੰਘੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਸਿੱਖਣ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ (ਰਾਮਾਇਣ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ) ਇੱਕ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ। ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹਉਮੈ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਕੋਲ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੀਤੀ, ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਲਈ ਨਹੀਂ।

ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਖਜ਼ਾਨੇ ਸਿਰਫ ਪੈਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਹਨੂਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (8 ਸਿੱਧੀਆਂ) ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ (9 ਨਿਧੀਆਂ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਹ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਧੀਆਂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੰਪੂਰਨ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਾਰੀਆਂ 8 ਸਿੱਧੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ 'ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ' ਦਿਖਾਇਆ, ਉਹ 'ਮਹਿਮਾ' ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਸਿਖਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਬੰਦ ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਜਾਂ ਯਸ਼ੋਦਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਿਖਾਇਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਮਤ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸੀ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਰਾਵਣ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਬੇਰ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ 'ਲੰਕਾ' ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਧੀਆਂ ਖੋਹ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੰਕਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਸਿੱਧੀਆਂ ਵੀ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਉਮੈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਲਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋਇਆ।

ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਇੰਨੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ 'ਪ੍ਰਾਕਾਮਯ' ਸਿੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸਵਰਗ (ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਸਵਰਗ) ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਈਸ਼ਿਤਵ) ਸੀ।

ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ (20ਵੀਂ ਸਦੀ) ਵਿੱਚ, ਐਪਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਟੀਵ ਜੌਬਸ ਅਤੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੇ ਮਾਰਕ ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ, ਬਾਬਾ ਨੀਮ ਕਰੋਲੀ ਜੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 'ਪ੍ਰਾਪਤੀ' ਅਤੇ 'ਅਣਿਮਾ' ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਅਸਲੀ "ਨਿਧੀ" ਕੀ ਹੈ। ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਨਿਧੀਆਂ (ਦੌਲਤ) ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਹੱਕ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੀ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ (ਅਸਲੀ ਨਿਧੀ/ਬਰਕਤ) ਅਤੇ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ ਦੇ ਮਾਲ-ਪੂੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ (ਸ਼ੋਸ਼ਣ) ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿੱਧੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੀਤੀ (ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ), ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਹਉਮੈ ਲਈ ਕੀਤੀ (ਰਾਵਣ), ਉਹ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ (ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਭਗਤ), ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਡਿੱਗੀਆਂ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੋਗ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਸਿੱਧੀਆਂ) ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਸਤਾ ਬਹੁਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਬਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਆਸ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:

ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਪਤੰਜਲੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ 'ਸੰਯਮ' (ਮਨ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ) ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਹਨ:

ਧਾਰਨਾ: ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ (ਜਿਵੇਂ ਸਾਹ, ਕੋਈ ਮੰਤਰ, ਜਾਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲਾਟ) 'ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣਾ।

ਧਿਆਨ: ਜਦੋਂ ਮਨ ਬਿਨਾਂ ਭਟਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇ।

ਸਮਾਧੀ: ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਚੀਜ਼ (ਜਿਸ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਹੈ) ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਪੰਜਾਂ ਤੱਤਾਂ (ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਆਕਾਸ਼) 'ਤੇ ਸੰਯਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ 'ਲਘਿਮਾ' (ਹਲਕਾ ਹੋਣਾ) ਅਤੇ 'ਮਹਿਮਾ' ਵਰਗੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੁੰਡਲਨੀ ਜਾਗਰਣ, ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ 7 ਚੱਕਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ 'ਮੂਲਾਧਾਰ ਚੱਕਰ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ (ਸਾਹ ਦੀ ਕਿਰਿਆ) ਅਤੇ ਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਪਰ ਵੱਲ 'ਆਗਿਆ ਚੱਕਰ' (ਤੀਜੀ ਅੱਖ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅਤੀਂਦਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੰਤਰ ਜਾਪ, ਕੁਝ ਖਾਸ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹਨੂਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਬਲ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ 'ਬੀਜ ਮੰਤਰ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਗੁਪਤ ਜਾਪ ਗੁਰੂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਧੀ 'ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ' ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੁਆਸ-ਸੁਆਸ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਿੱਧੀਆਂ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪੇ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮਨ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ 'ਤ੍ਰਾਟਕ' ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇੱਕ ਹਨੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ (ਜਾਂ ਮੋਮਬੱਤੀ) ਜਗਾਓ। ਉਸਦੀ ਲਾਟ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਪਲਕਾਂ ਝਪਕਾਏ 2-5 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਦੇਖੋ। ਫਿਰ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਲਾਟ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ (ਤੀਜੀ ਅੱਖ) ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਧੀਆਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,"ਨਵ ਨਿਧਿ ਅਠਾਰਹ ਸਿਧੀ ਪਿਛੈ ਲਗੀਆ ਫਿਰਨਿ ਜੋ ਹਰਿ ਹਿਰਦੈ ਸਦਾ ਵਸਾਇ ॥"

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਨਾਲੋਂ 'ਪਰਮਾਤਮਾ' ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਾਲਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ (ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ) ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ 'ਖਿਮਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ'

 ਹਿੰਦੂ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ 'ਖਿਮਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ' (Forgiveness Prayer)

✍️ਲੇਖਕ: #ਬਲਰਾਜ #ਸਿੰਘ #ਸਿੱਧੂ, ਯੂ.ਕੇ.🖊

ਹਿੰਦੂ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ਖਿਮਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ' ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਕਈ ਗਲਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਮੰਤਰ ਦਾ ਗਲਤ ਉਚਾਰਨ, ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਕਮੀ, ਜਾਂ ਮਨ ਦਾ ਭਟਕਣਾ।

ਖਿਮਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਲਘੂਤਾ (ਛੋਟੇ ਹੋਣ) ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।

ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਲਈ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮੰਤਰ "ਅਪਰਾਧ ਖ਼ਮਾਪਣ ਸਤੋਤ੍ਰਮ" (Aparadha Kshamapana Stotram) ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਲੋਕ 1
ਆਪਰਾਧਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਹਰ੍ਨਿਸ਼ੰ ਮਯਾ।
ਦਾਸੋਯਮਿਤਿ ਮਾਂ ਮਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਿ ॥1॥
अपराधसहस्राणि क्रियन्तेऽहर्निशं मया।
दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व परमेश्वरि ॥१॥
aparādhasahasrāṇi kriyante’harniśaṃ mayā |
dāso’yamiti māṃ matvā kṣamasva parameśvari || 1 ||
ਅਰਥ: ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਾਸ ਸਮਝ ਕੇ ਮੇਰੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਵੋ।

ਸਲੋਕ 2
ਆਵਾਹਨੰ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਵਿਸਰ੍ਜਨਮ੍।
ਪੂਜਾਂ ਚੈਵ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਿ ॥2॥
आवाहनं न जानामि न जानामि विसर्जनम्।
पूजां चैव न जानामि क्षमस्व परमेश्वरि ॥२॥
āvāhanaṃ na jānāmi na jānāmi visarjanam |
pūjāṃ caiva na jānāmi kṣamasva parameśvari || 2 ||

ਅਰਥ: ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਵਾਹਨ (ਬੁਲਾਉਣਾ) ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਵੋ।

ਸਲੋਕ 3
ਮਨ੍ਤ੍ਰਹੀਨੰ ਕ੍ਰਿਯਾਹੀਨੰ ਭਕ੍ਤਿਹੀਨੰ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਿ।
ਯਤ੍ਪੂਜਿਤੰ ਮਯਾ ਦੇਵਿ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣੰ ਤਦਸ੍ਤੁ ਮੇ ॥3॥
मन्त्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं सुरेश्वरि।
यत्पूजितं मया देवि परिपूर्णं तदस्तु मे ॥३॥
mantrahīnaṃ kriyāhīnaṃ bhaktihīnaṃ sureśvari |
yatpūjitaṃ mayā devi paripūrṇaṃ tadastu me || 3 ||
ਅਰਥ: ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ! ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਮੰਤਰਾਂ, ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਪੂਜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ।

ਸਲੋਕ 4
ਅਪਰਾਧਸ਼ਤੰ ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾ ਜਗਦਮ੍ਬੇਤਿ ਚੋੱਚਰੇਤ੍।
ਯਾਂ ਗਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਤੇ ਨਤ੍ਵਾਂ ਤਾਂ ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯਃ ਸੁਰਾਃ ॥4॥
अपराधशतं कृत्वा जगदम्बेति चोच्चरेत्।
यां गतिं प्राप्नुते नत्वां तां न ब्रह्मादयः सुराः ॥४॥
aparādhaśataṃ kṛtvā jagadambeti coccaret |
yāṃ gatiṃ prāpnute natvāṃ tāṃ na brahmādayaḥ surāḥ || 4 ||

ਅਰਥ: ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੌ ਅਪਰਾਧ ਕਰਕੇ ਵੀ "ਜਗਦੰਬੇ" (ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਂ) ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

ਸਲੋਕ 5
ਸਾਪਰਾਧੋਸ੍ਮਿ ਸ਼ਰਣੰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਜਗਦਮ੍ਬਿਕ।
ਇਦਾਨੀਮਨੁਕਮ੍ਪ੍ਯੋਹੰ ਯਥੇੱਚਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ ॥5॥
सापरा धोऽस्मि शरणं प्राप्तस्त्वां जगदम्बिके।
इदानीमनुकम्प्योऽहं यथेच्छसि तथा कुरु ॥५॥
sāparā dho’smi śaraṇaṃ prāptastvāṃ jagadambike |
idānīmanukampyo’haṃ yathecchasi tathā kuru || 5 ||

ਅਰਥ: ਹੇ ਜਗਦੰਬਿਕਾ! ਮੈਂ ਅਪਰਾਧੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਉਵੇਂ ਕਰੋ।

ਸਲੋਕ 6
ਅਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਵਿਸ੍ਮ੍ਰਿਤੇਰ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਯਨ੍ਨ੍ਯੂਨੰ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮ੍।
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਮ੍ਯਤਾਂ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਸੀਦ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਿ ॥6॥
अज्ञानाद्विस्मृतेर्भ्रान्त्या यन्न्यूनं मन्त्रमुच्छ्रितम्।
तत्सर्वं क्षम्यतां देवि प्रसीद परमेश्वरि ॥६॥
ajñānādvismṛterbhrāntyā yannyūnaṃ mantramucchritam |
tatsarvaṃ kṣamyatāṃ devi prasīda parameśvari || 6 ||

ਅਰਥ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ! ਅਗਿਆਨਤਾ, ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਭੁਲੇਖੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਮੰਤਰ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਵੋ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।

ਸਲੋਕ 7
ਕਾਮੇਸ਼੍ਵਰਿ ਜਗਨ੍ਮਾਤਃ ਸੱਚਿਦਾਨਨ੍ਦਵਿਗ੍ਰਹੇ।
ਗ੍ਰਿਹਾਣਾਪੂਜਾਮਿਮਾਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸੀਦ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਿ ॥7॥
कामेश्वरि जगन्माताः सच्चिदानन्दविग्रहे।
गृहाणापूजामिमां प्रीत्या प्रसीद परमेश्वरि ॥७॥
kāmeśvari jaganmātāḥ saccidānandavigrahe |
gṛhāṇāpūjāmimāṃ prītyā prasīda parameśvari || 7 ||

ਅਰਥ: ਹੇ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਂ, ਹੇ ਸੱਚ, ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਦੀ ਮੂਰਤੀ! ਮੇਰੀ ਇਸ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।

ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਆਰਤੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜੋ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰੋ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤੇ (ਪੁਰਸ਼ ਰੂਪ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ 'ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ' ਅਤੇ 'ਦੇਵੀ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਦੇਵ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਭਾਵ ਗ੍ਰਾਹੀ ਜਨਾਰਦਨ:"—ਅਰਥਾਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੰਤਰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ:
"ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਮੰਤਰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ। ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਕਮੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਾਣੇ-ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਰ ਸਦਕਾ ਮਾਫ ਕਰਨਾ। ਮੇਰੀ ਇਸ ਨਿਮਾਣੀ ਜਿਹੀ ਭੇਟਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ।"

ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਖਿਮਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ। ਆਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵੰਡੋ ਅਤੇ ਖੁਦ ਵੀ ਲਓ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ "ਓਮ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ" ਕਹਿ ਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰੋ।

ਅਪਰਾਧ ਸ਼ਮਾਪਣ ਸਤੋਤਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਤੋਤਰ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਹਾਂ ਅਤੇ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਭਗਵਾਨ ਦਿਆਲੂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀਏ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਇਨਸਾਨ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

🖐️✍ਪੋਸਟ✒️✏️️ 📋 ਪਸੰਦ👌👊 ਆਈ ਤਾਂ 👍ਲਾਇਕ👍🏾, ਸ਼ੇਅਰ 📮 ਅਤੇ ਕੌਮੈਂਟ 💬 ਕਰਨ ਨਾ ਭੁੱਲੋ।