ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀ

 ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀ

ਲੇਖਕ: #ਬਲਰਾਜ #ਸਿੰਘ #ਸਿੱਧੂ, ਯੂ.ਕੇ.

 

ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀ (8 ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਅਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀ (9 ਖਜ਼ਾਨੇ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਧਿਆਤਮਕ ਖੇਤਰ ਅਕਸਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਲਿੱਖਤੀ ਵਰਣਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਪਤੰਜਲੀ ਦੇ 'ਯੋਗ ਸੂਤਰ' ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਅਸੀਮਤ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ 'ਕੁੰਡਲਨੀ' ਜਾਗਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਕੋਲ ਇਹ ਨੌਂ ਖਜ਼ਾਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਹਨੂਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਅਸਟ ਸਿਧੀ ਨਉ ਨਿਧਿ ਕੇ ਦਾਤਾ", ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸਨ।

ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀਆਂ (8 ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:

ਅਣਿਮਾ: ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਣੂ ਜਿੰਨਾ ਛੋਟਾ ਬਣਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ। ਇਸ ਸਿੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਘਟਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਕੀੜੇ ਜਾਂ ਅਣੂ ਜਿੰਨਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਸਮੇਂ 'ਮੱਛਰ' ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਣ। ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੂਖਮ ਤੋਂ ਸੂਖਮ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕੋ।

ਮਹਿਮਾ: ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਬਣਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਣਿਮਾ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ 'ਸੁਰਸਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਕਈ ਜੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਰਥ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਫੈਲਾ ਲੈਣਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ।

ਗਰਿਮਾ: ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ (ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ) ਵਧਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।

ਲਘਿਮਾ: ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੂਈ ਵਰਗਾ ਹਲਕਾ ਬਣਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਹਵਾ ਦੇ ਕਣਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਫਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੋਗੀ ਇਸੇ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚੱਲਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਸਨ। ਮਨ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਇੰਨਾ ਹਲਕਾ ਕਰਨਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਜਾਵੇ।

ਪ੍ਰਾਪਤੀ: ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਾਣ ਦੀ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹੀ ਚੀਜ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ 'Teleportation' ਵਾਂਗ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਬੈਠੇ-ਬੈਠੇ ਹੀ ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸਿੱਧੀ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਕਾਮਯ: ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਚੱਲਣਾ)।

ਈਸ਼ਿਤਵ: ਕੁਦਰਤ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਸਭ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ (ਮਾਲਕੀ) ਜਤਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।

ਵਸ਼ਿਤਵ: ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ (9 ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ) ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਨੌ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮਰਕੋਸ਼) ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

ਮਹਾਪਦਮ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਿਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਤੋ-ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਇਹ ਨਿਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾਨੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਖਰਚਦਾ ਹੈ।

ਪਦਮ: ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ। ਇਹ ਨਿਧੀ ਵੀ ਸਤੋ-ਗੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਪਰ ਮਹਾਪਦਮ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਤਵਿਕ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੰਖ: ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ। ਇਹ ਨਿਧੀ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਦਮ 'ਤੇ ਦੌਲਤ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਧੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਮਕਰ: ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ। ਇਹ ਰਜੋ-ਗੁਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਧੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਹਾਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ 'ਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਕੱਛਪ: ਸਥਿਰ ਸੰਪਤੀ (ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ) ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਕੱਛੂਕੰਮੇ ਵਾਂਗ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ। ਇਹ ਨਿਧੀ ਸਥਿਰ ਸੰਪਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮੁਕੁੰਦ: ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ। ਇਹ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਨਿਧੀ ਹੈ।

ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਸੰਗੀਤ, ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੁੰਦ: ਹੀਰੇ-ਜਵਾਹਰਾਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਦੌਲਤ। ਚਿੱਟੀ ਜੈਸਮੀਨ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁੱਧ। ਇਹ ਵਿਰਾਸਤੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਧੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਿੱਤਲ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨੀਲ: ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਲਾਭ। ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ। ਇਹ ਨਿਧੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਖਾਣਾਂ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਖਰਵ: ਦੌਲਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪੰਨਤਾ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਮਿਸ਼ਰਿਤ' ਨਿਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੌਲਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪੁਰਾਤਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੂੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਵਰਣਨ ਯੋਗ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ 2000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਪਤੰਜਲੀ ਯੋਗ ਸੂਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਏ (ਵਿਭੂਤੀ ਪਾਦ) ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਪਤੰਜਲੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਮਨ 'ਤੇ ਪੂਰਨ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 11ਵੇਂ ਸਕੰਧ (ਅਧਿਆਏ 15) ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਊਧਵ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ 8 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ (ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ) ਨਾਲ ਹੈ।ਅਮਰਕੋਸ਼ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ "ਪਦਮ, ਮਹਾਪਦਮ, ਸ਼ੰਖ..." ਆਦਿ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ।

ਮਾਰਕੰਡੇ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ "ਪਦਮਿਨੀ ਵਿਦਿਆ" ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗੋਸਵਾਮੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਅਸਟ ਸਿਧੀ ਨਉ ਨਿਧਿ ਕੇ ਦਾਤਾ, ਅਸ ਬਰ ਦੀਨ ਜਾਨਕੀ ਮਾਤਾ"

ਜਦੋਂ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ 17 (8+9) ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਦਾਤਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੂੰ ਇਹ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ "ਦਾਤਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤੀ। ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੜਨ ਵੇਲੇ ਮੱਛਰ ਜਿੰਨਾ ਅਣਿਮਾ (ਛੋਟਾ ਰੂਪ) ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ 'ਸੁਰਸਾ' ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਰ ਮਹਿਮਾ (ਵੱਡਾ ਰੂਪ) ਲਿਆ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ (ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ) ਅਨੁਸਾਰ "ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਰਿਧਿ ਸਿਧਿ ਨਉ ਨਿਧਿ"— ਭਾਵ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਨੁਸਾਰ "ਰਿਧਿ ਸਿਧਿ ਅਵਰਾ ਸਾਦ" (ਭਾਵ: ਰਿੱਧੀਆਂ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਹੋਰ (ਦੂਜੇ) ਸੁਆਦ ਹਨ, ਅਸਲੀ ਸੁਆਦ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ)।

ਅੱਜ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਣਿਮਾ (ਛੋਟਾ ਹੋਣਾ) ਨੂੰ 'Quantum Physics' ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ (ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣਾ) ਨੂੰ 'Teleportation' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅੱਜ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਸੀ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ "Neuroplasticity" ਅਤੇ "Quantum Consciousness" ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਭੌਤਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 'ਮੁਕੁੰਦ' ਨਿਧੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਯੋਗੀ ਹੋਏ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਬਾਬਾ ਨੀਮ ਕਰੋਲੀ ਜਾਂ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਦੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਹੰਸ), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੀ ਹਉਮੈ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਅਰਥ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, "ਨਵ ਨਿਧਿ ਅਠਾਰਹ ਸਿਧੀ ਪਿਛੈ ਲਗੀਆ ਫਿਰਨਿ ਜੋ ਹਰਿ ਹਿਰਦੈ ਸਦਾ ਵਸਾਇ ॥" ਭਾਵ ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਧੀਆਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਧੁਨਿਕ ਯੋਗ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਦੂਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥ ਉੱਤੇ ਮਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਣਿਮਾ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨਾ ਨਿਮਰ ਹੋ ਜਾਣਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਇਨਸਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਘੁਲ-ਮਿਲ ਸਕੋ (ਅਣਿਮਾ), ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਨਾ ਕਿ ਵੱਡੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕੋ (ਮਹਿਮਾ)। ਲਘਿਮਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਹਲਕਾ ਕਰ ਲੈਣਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨਾ ਲੱਗਣ। ਇਹ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਇੰਨਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਰਸਤੇ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਵੇ। ਵਸ਼ਿਤਵ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ "ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ" ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਬੈਂਕ ਬੈਲੇਂਸ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਦੌਲਤ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਿਧੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ "ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਰੀਰ" ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲੀ 'ਮਕਰ' ਜਾਂ 'ਕੱਛਪ' ਨਿਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 'ਮੁਕੁੰਦ' ਨਿਧੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ, ਕਲਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। "ਰਿੱਧੀ-ਸਿੱਧੀ ਅਵਰਾ ਸਾਦ।" ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣਾ "ਹਉਮੈ" ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸਲੀ "ਨੌ ਨਿਧੀ" ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਧਾਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਸਿੱਧੀਆਂ) ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਪੇ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀ" ਦਰਅਸਲ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ। ਡੂੰਘੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਸਿੱਖਣ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ (ਰਾਮਾਇਣ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ) ਇੱਕ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ। ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹਉਮੈ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਕੋਲ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੀਤੀ, ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਲਈ ਨਹੀਂ।

ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਖਜ਼ਾਨੇ ਸਿਰਫ ਪੈਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਹਨੂਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (8 ਸਿੱਧੀਆਂ) ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ (9 ਨਿਧੀਆਂ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਹ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਧੀਆਂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੰਪੂਰਨ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਾਰੀਆਂ 8 ਸਿੱਧੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ 'ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ' ਦਿਖਾਇਆ, ਉਹ 'ਮਹਿਮਾ' ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਸਿਖਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਬੰਦ ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਜਾਂ ਯਸ਼ੋਦਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਿਖਾਇਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਮਤ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸੀ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਰਾਵਣ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਬੇਰ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ 'ਲੰਕਾ' ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਧੀਆਂ ਖੋਹ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੰਕਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਸਿੱਧੀਆਂ ਵੀ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਉਮੈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਲਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋਇਆ।

ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਇੰਨੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ 'ਪ੍ਰਾਕਾਮਯ' ਸਿੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸਵਰਗ (ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਸਵਰਗ) ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਈਸ਼ਿਤਵ) ਸੀ।

ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ (20ਵੀਂ ਸਦੀ) ਵਿੱਚ, ਐਪਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਟੀਵ ਜੌਬਸ ਅਤੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੇ ਮਾਰਕ ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ, ਬਾਬਾ ਨੀਮ ਕਰੋਲੀ ਜੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 'ਪ੍ਰਾਪਤੀ' ਅਤੇ 'ਅਣਿਮਾ' ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਅਸਲੀ "ਨਿਧੀ" ਕੀ ਹੈ। ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਨਿਧੀਆਂ (ਦੌਲਤ) ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਹੱਕ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੀ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ (ਅਸਲੀ ਨਿਧੀ/ਬਰਕਤ) ਅਤੇ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ ਦੇ ਮਾਲ-ਪੂੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ (ਸ਼ੋਸ਼ਣ) ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿੱਧੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੀਤੀ (ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ), ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਹਉਮੈ ਲਈ ਕੀਤੀ (ਰਾਵਣ), ਉਹ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ (ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਭਗਤ), ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਡਿੱਗੀਆਂ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੋਗ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਸਿੱਧੀਆਂ) ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਸਤਾ ਬਹੁਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਬਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਆਸ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:

ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਪਤੰਜਲੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ 'ਸੰਯਮ' (ਮਨ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ) ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਹਨ:

ਧਾਰਨਾ: ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ (ਜਿਵੇਂ ਸਾਹ, ਕੋਈ ਮੰਤਰ, ਜਾਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲਾਟ) 'ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣਾ।

ਧਿਆਨ: ਜਦੋਂ ਮਨ ਬਿਨਾਂ ਭਟਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇ।

ਸਮਾਧੀ: ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਚੀਜ਼ (ਜਿਸ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਹੈ) ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਪੰਜਾਂ ਤੱਤਾਂ (ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਆਕਾਸ਼) 'ਤੇ ਸੰਯਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ 'ਲਘਿਮਾ' (ਹਲਕਾ ਹੋਣਾ) ਅਤੇ 'ਮਹਿਮਾ' ਵਰਗੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੁੰਡਲਨੀ ਜਾਗਰਣ, ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ 7 ਚੱਕਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ 'ਮੂਲਾਧਾਰ ਚੱਕਰ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ (ਸਾਹ ਦੀ ਕਿਰਿਆ) ਅਤੇ ਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਪਰ ਵੱਲ 'ਆਗਿਆ ਚੱਕਰ' (ਤੀਜੀ ਅੱਖ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅਤੀਂਦਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੰਤਰ ਜਾਪ, ਕੁਝ ਖਾਸ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹਨੂਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਬਲ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ 'ਬੀਜ ਮੰਤਰ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਗੁਪਤ ਜਾਪ ਗੁਰੂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਧੀ 'ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ' ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੁਆਸ-ਸੁਆਸ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਿੱਧੀਆਂ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪੇ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮਨ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ 'ਤ੍ਰਾਟਕ' ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇੱਕ ਹਨੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ (ਜਾਂ ਮੋਮਬੱਤੀ) ਜਗਾਓ। ਉਸਦੀ ਲਾਟ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਪਲਕਾਂ ਝਪਕਾਏ 2-5 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਦੇਖੋ। ਫਿਰ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਲਾਟ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ (ਤੀਜੀ ਅੱਖ) ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਧੀਆਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,"ਨਵ ਨਿਧਿ ਅਠਾਰਹ ਸਿਧੀ ਪਿਛੈ ਲਗੀਆ ਫਿਰਨਿ ਜੋ ਹਰਿ ਹਿਰਦੈ ਸਦਾ ਵਸਾਇ ॥"

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਨਾਲੋਂ 'ਪਰਮਾਤਮਾ' ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਾਲਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ (ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ) ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।